بازار هفتگی شفت

علت جالب و جذابی که نام این شهرستان و به دنبال این پررنگ شدن نام، جاذبه های گردشگری شفت را معروف ساخته بازار هفتگی یا همان «چهارشنبه بازار» شفت می باشد. بازاری که پر است از محصولات فصلی زارعان این دیار و همچنین دوره گرد هایی که شهر شهر می‌گذرند تا اقلام خرده‌ریز خود را بفروشند. اگر می‌خواهید که به این شهرستان سفر کنید حتماً این مسافرت را تا روز چهارشنبه ادامه داده و از این بازار جذاب دیدن کنید چون که قادر خواهید بود جریان واقعی زندگی، معنای آرامش و روزگار به دور از هیاهو را در این‌جا تجربه کنید و از اقامت در اقامتگاه بوم‌گردی شفت لذت وافر ببرید.

روستاهای شفت

قسمت مهم از جاذبه ای گردشگری شفت در روستاهای آن واقع شده‌است و بنابر همان چیزی که در ابتدای این مقاله نوشتیم، شفت روستایی ترین شهرستان استان گیلان می باشد و گرداگرد آن محاصره شده با روستاهای بی‌نظیر و زیبایی مانند: گیلدره، دوبخشر، سیاهمزگی، کمسار، شالما، چماچا، صیقلان، بداب، گنجار و‌… است. مابین این روستاها احتمالاً نام سیاه‌مزگی را شنیده‌اید. و احتمال قوی‌تر هم این‌که اسم این محل را از روی پنیر محلی تالشی معروفش می‌شناسید. «پنیر سیاه‌مزگی» پنیری که با عطر و طعم گزنده خاص خودش یکی از پایه ثابت های غذاهای محلی گیلان در منازل و رستوران‌های گیلانی‌ها است. این روستا جایی است که علاوه بر پنیر رش به اهالی و مردمان لبخند به لب معروف است، جایی که پیش از هر چیزی به فرزندان خود لبخند زدن را می‌آموزند.

اهالی شفت

قریب به ۸۰٪ اهالی و بومیان شهرستان شفت به زبان گیلکی سخن می‌گویند و باقی آن‌ها تالش زبانان هستند. از دیرباز تالش آن عموماً در مناطق کوهستانی و کوهپایه‌ای و گیلک ها در مناطق جلگه‌ای و پست تر ساکن بوده‌اند. طالع شان اکثراً به دامداری و دام‌پروری و گیلک‌ها به زراعت مشغول‌اند. در سالیان اخیر به سبب تغییر در شیوه زندگانی تمام مردم جهان، زندگی تالش و گیلک ها در همسایگی یکدیگر بخوبی پیش می رود آئین مردم شفت اسلام و مذهبشان تشیع است. جاذبه های گردشگری شفت هم در میان مناطق تالش نشین و گیلک نشین پراکنده‌است.

امامزاده ابراهیم (ع)

یکی از معروف‌ترین جاذبه های گردشگری شفت این امامزاده و روستای ییلاقی مدفن این بزرگ می‌باشد که در بین تمام گیلان گردها این شهرت به قدری است که اهالی گیلان این امامزاده را ابوالفضل گیلان صدا می‌زنند. این آرامگاه یکی از اماکن زیارتی و سیاحتی تاریخی این روستای کوهستانی واقع در شفت می باشد. امروز روز ساختمان آرامگاه امامزاده ابراهیم با وسعت سیصد متر و در چهار طبقه بنا شده‌است که شامل مسجد، صحن، مهمان‌سرا و فضای باز می‌باشد. از مهم‌ترین ویژگی‌های این روستا، مسیر و جاده دسترسی به این منطقه است. این گذرگاه جذاب با مزارع برنج، منازل و رودهای جاری در دل جنگل که در نهایت هم این مسیر به امامزاده می‌رسد، به میعادگاه عاشقان طبیعت بکر گیلان بدل شده‌است.

مراسم عروس گولی

یکی از جاذبه ای گردشگری شفت مطابق عموم نقاط گیلان و ایران عزیز که هر خطه‌ای مراسمات مخصوص خودش را دارد این مراسم یعنی «عروس گولی» می باشد. این آیین کاملاً سنتی و بیرون آمده از دل تاریخ است که در عموم روستاهای شفت مشاهده می‌گردد. پیشینه مراسم عروس گولی در سنن نمایشی اساطیر باستانی ریشه دارد که این نمایش را مربوط به سال نو می‌دانند. در این آیین قدیمی زیبا دو شخصیت سال نو و سال کهنه به جنگ هم می‌روند. متأسفانه این مراسم در مناطق دیگر استان گیلان روزبه‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود اما خوشبختانه در شفت همچنان پابرجاست. از کاراکترهای این نمایش می‌توان به ناز خانم و غول اشاره کرد. ناز خانم نماد بهاری است که با ناز و غمزه درحال فرارسیدن است و غول هم همان زمستان است که چهره‌ای از روی کهنگی سیاه دارد. در نهایت عقول در آخر مبارزه که امروز با ساز و آواز برگزار می‌شود، شکست خورده و بهار با حال خوب وارد منزل می‌شود.

سد خاکی سقالکسار

پاکیزه‌ترین سد خاکی گیلان اینجاست! یکی از پرطرف‌دارترین و مشهورترین جاذبه های گردشگری شفت، سقالکسار می‌باشد. این روستا در فاصله پانزده کیلومتری از شهر شفت جای خوش کرده است و مابین مسیر جیر د، آقاسید شریف قرار دارد. این سد خاکی در همه فصل های سال گردشگران متعددی را پذیرا است این منطقه با دارا بودن جنگل انبوه در کنار دریاچه‌ای زیبا و بی‌نظیر محل مناسبی برای استراحت و دل سپردن به طبیعت زیبای گیلان است که تا چند سال پیش معروفیت خاصی نداشت اما به همت مسئولین گرامی این محوطه تفریحی از امکانات خوبی برخوردار شد و سری میان سرها بیرون آورد. این منطقه، محل خوبی برای عکاسی و فیلم‌برداری می باشد که اگر اهل عکس‌برداری هستید این مقصد می‌تواند یکی از بهترین گزینه‌های پیش روی شما در استان گیلان و شهرستان شفت باشد.

آبشار دودوزن

از دیگر جاذبه های گردشگری شفت می‌توان به آبشار زیبا و خوش اقلیم دودوزن اشاره کرد. این آبشار در روستای خرمکش شهرستان شفت واقع شده است که جزئی از مناطق ییلاقی سیاه‌مزگی به حساب می‌آید. پوشش جنگلی متراکم، رودخانه غلیان کننده در طبیعت و آب و هوای بسیار مطبوع، این منطقه را در زمره مقاصد پرطرف‌دار گردشگری گیلان قرار می‌دهد. ارتفاع این آبشار حدوداً شصت متر است و قدمتی معادل صد و پنجاه سال دارند دیدن این آبشار را در لیست سفر خود به شهرستان شفت حتماً قرار دهید.

سخن نهایی

جاذبه های گردشگری شفت بعلت کمتر در چشم بودن و قرارگیری در موقعیت قید گذرگاهی اصلی، همیشه کمتر مورد تماشای گردشگران عزیز بوده‌است. البته این مسئله امروز یک مزیت است و به‌همین سبب، خط و زیست بوم شهرستان شفت نسبت به سایر شهرستان‌های گیلان که پرتردد تر هستند، کمتر دست‌خوش تغییر انسانی شده و محیط آن خالص تر و طبیعی‌تر است. اگر به این شهرستان زیبا می‌روید خواهشاً با رعایت تمام موازین گردشگری پایدار این کار را انجام داده تا هم به اقتصاد آن‌جا کمک کنید و هم طبیعت را زیباتر از پیش حفظ کنید.

نام‌گذاری رودسر

چیزی که درباره علت و نحوه نام‌گذاری رودسر می‌توان بیان نمود، این می‌باشد که این خطه در سال‌های پیشین «هوسم» خوانده شده و فرمانروای بیه‌پیش (شرق گیلان) در اوایل قرن هشت هجری قمری هوسم را که به دنبال حوادث طبیعی (احتمالاً زلزله) نابود شده بود، مرمت و احیا نمود و پس از آن، این مکان را رودسر نام نهاد. اما گویا علت تغییر نام هوسم به رودسر، شغل و کار مردم این دیار در کشتی سازی و توسعه بازرگانی و رزق مردم از راه کشتی به باکوی آذربایجان و بندر انزلی بوده است. جاذبه های گردشگری رودسر از جذاب ترین و پربارترین مناطق گردشگری گیلان هستند.همچنین مردم این خطه گیلک هستند و به زبان گیلکی با لهجه شرق گیلانی تکلم می‌کنند.

تاریخچه رودسر

قدیمی‌ترین نگارنده تاریخ در سرزمین ایران یعنی مقدسی در سال ۳۷۵ هجری قمری، هوسم را با بازاری پررونق که مسجد جامع عظیمی در نزدیکی محل استقرار حاکم دارد، وصف نموده‌است. او در دنباله سخن می‌افزاید که رودی پرآب و متلاطم از میان شهر گذر می‌کند که دارای یک پل از جنس قایق است. این بخش پایگاه اقامتی فرمان‌روایی علوی یعنی «داعی محمدحسن» که در اواخر قرن سوم هجری بدون تمرد و تمکین از خلیفه اسلامی بغداد و بی میل و توجه به حکومتش، حکومتی خودمختار و با استقلال در این منطقه برپا کرد، به حساب می‌آمد. حمدالله مستوفی که در سال ۴۷۰ هجری قمری هوسم را دید و اقامت در آن را تجربه کرد در مورد این شهر می‌گوید: هوسم در نزدیکی دریا جا دارد و بندرگاه کشتی هایی است که از طبرستان، گرگان و شیروانی می‌رسند. رابینو دیگر تاریخ‌نگار هم‌عصر ما که هشتاد سال پیش تجربه سفر به رودسر را داشت اهالی رودسر را این‌چنین وصف نموده‌است: «اهالی رودسر با منش آرام و متین و تعلق خاطر به دین مبین اسلام مشهور می‌باشند. گرجستانی ها تا نزدیک این ساحل می آیند و ماهی دودی و شور و بعلاوه قماش و قند و نفت با خودشان از انزلی به رودسر می آورند. تجارت برنج با سرزمین روس به واسطه مسلمانان باکو در این‌جا یعنی رودسر انجام می‌گیرد.» اما اگر قصد داشته باشیم نگاهی گذرا هم به تاریخ جاذبه های گردشگری رودسر بیاندازیم باید این امر را از زمان رضاخان پهلوی شروع نماییم که پس از نشستن بر مسند قدرت مناطق شمال کشور که از دید او دارای اهمیتی ویژه بود، مرمت و بازسازی شدند که تبلور این موضوع در بنای قدیمی شهرداری و مجموعه ابنیه میدان شهرداری قابل ملاحظه می‌باشد.

جغرافیای رودسر

جاذبه های گردشگری رودسر از بخش شمالی به دریای کاسپین از جنوب به کوه‌های البرز، از شرق با رامسر و از غرب با املش و لنگرود هم‌جوار و همسایه هستند. بخش کوهستانی شهرستان رودسر، آب‌وهوایی مطلوب و فوق‌العاده‌ای دارد و تقریباً سردسیر است. بخش شمالی آن که در حاشیه خزر واقع شده قسمت جلگه‌ای می‌باشد که ناحیه‌ای مرطوب است. سه رود مهم استان گیلان یعنی پل‌رود، کیارود و شیرارود در شهرستان رودسر جاری می باشد.

بهترین‌موقع‌سفرکردن‌به‌رودسر

مناسب‌ترین زمان و موقع دیدن جاذبه های گردشگری رودسر، فصل‌های بهار و ابتدای تابستان می باشد زیرا در فصول نیمه دوم سال یعنی پاییز و زمستان بارندگی‌ها در این ناحیه نسبتاً زیاد است و هوای بخش شمالی فلات ایران سردتر می‌گردد. بعلاوه دریا نیز در این موقع سال طوفانی شده و به‌هیچ‌وجه این امکان که به دریا بروید و از آن لذت ببرید تقریباً وجود ندارد. از طرفی دیگر در میانه‌های تابستان هم چون هوایی سواحل دریای کاسپین شرجی و رطوبتی می‌گردد و به شدت گرم و جان‌کاه است این پدیده تف ریح و گردش و گشت و گذار را امری مشکل می کند و عملاً این کارها غیر قابل انجام و تحمل است.

ساحل رامداشت

یکی از جاذبه های گردشگری رودسر، همین ساحل یعنی رامدشت می‌باشد. این محل به این خاطر رامدشت نام گذاشته شده که در زمان‌های قدیم جایی برای اهلی و رام کردن اسب‌های وحشی بوده است.این منطقه یک ساحل بی‌نظیر و منحصربه‌فرد است که در یک سمت آن دریا و در سمت دیگر مزارع برنج و شالیزارها را مشاهده می‌کنیم. ساحل رامدشت مملو از صدف‌های دریایی کوچک و بزرگ است، که این ویژگی را دارد تا با سفر به آن‌جا یک کوله بار بزرگ از صدف های دریا به یادگار به شهر و محل زندگی خودتان بیاورید. این محل هم چون امکانات رفاهی دارد جای خوبی برای گذراندن وقت در سواحل کاسپین می باشد. اما چون به اندازه ساحل معروف رودسر مشهور نیست، جمعیت کمتری به این‌جا می‌آیند. این ساحل خلوت‌تر بوده و آرامش خاصی در آن به همراه موج‌های زیبا و خروشان به چشم می‌خورد. پس اگر دنبال یک ساحل آرام هستید این‌جا می‌تواند گزینه خوبی برای سفر کردن باشد. لازم به ذکر است که رامدشت یک استخر با وسعت معادل ۹ هزار مترمربع دارد که پر از گونه‌های مختلف ماهی های شمالی است و دیدنی های بیادماندنی جذابی را در این‌جا شاهد هستیم.

قلعه گردن تول لات

یکی از جاذبه های گردشگری رودسر در دسته تاریخی این دژ بلندبالا می باشد که منتسب به عهد سلجوقی است. قلعه گردن تول لات در بلندی‌های بخش رحیم آباد رودسر بنا شده‌است. مساحت دربرگیرنده قلعه چیزی حدود دو هکتار است که بلندی دیواره‌های آن به هشتاد متر هم می‌رسد. این قلعه، ترکیبی از ساروج و سنگ است و بر رودخانه پل‌رود احاطه کامل دارد.متأسفانه قسمت عظیمی از این قلعه در سال شصت و نه و به‌دنبال زمین‌لرزه رودبار ریخت و از بین رفت اما بااین‌حال هنوز هم با جلال و جبروت است و چیزی از ابهت قلعه کم نشده که هنوز هم این روزها نمایانگر هنر دست مردان کهن این سرزمین و خطه است این قلعه در فاصله بیست و هفت کیلومتری از شهر رودسر ، پس از رحیم‌آباد و در جوار آزارکی بنا شده است.

سرولات

یکی دیگر از جاذبه پای گردشگری رودسر که منظره‌ای تماشایی از دریا دره و کوه را به نمایش گردشگران می‌گذارد، سرولات زیباست. روستای زیبای سرولات به فاصله سی و هفت کیلومتر از رودسر و بخش چابکسر جای گرفته که یکی ییلاقی بکر و خوش آب‌وهوا می‌باشد. گرداگرد این روستا با کوه احاطه گشته است و بخش شمالی آن دریای کاسپین است بعلاوه جنگل و دریا، رودخانه آچی‌رود هم در این خطه قرار دارد و از این‌جا می‌گذرد.

چشمه دمکش

یکی دیگر از جاذبه های گردشگری رودسر چشمه دمکش است. برای سفر کردن و رفتن به این محل بایستی از روستای فکجور که واقع در پنج کیلومتری چابک‌سر است گذر کنید تا براحتی به چشمه دمکش برسید و به مشاهده منظره زیبای جنگلی این بخش بنشینید. این چشمه در زمین ها و املاک خصوصی خانواده مهدوی جا دارد و دارای خاصیت های درمانی زیادی می‌باشد که مردم زیادی در طول سال‌ از آن دیدن می‌کنند. آب این چشمه از گودالی در پایین درختی قدیمی و کهنسال می‌جوشد و همراه خودش جاودانگی بر سرزندگی را برای این ناحیه هدیه می آورد. این چشمه طبیعی به واسطه مزیت‌های خاص، جزء آثار ملی ایران عزیز می باشد. آب این چشمه در زمان‌های مختلف سال کم و زیاد یا حتی قطع و وصل می‌گردد که این خصیصه هم آن را خاص‌تر کرده است. این چشمه در فصل‌های زمستان و بهار در اوج آب‌دهی خودش است حال آنکه تابستان‌ها کم آب‌ترین زمانش را سپری می‌کند. آب این چشمه هیچ‌گونه املاحی با خود دارا نیست و همین مزیت آن را در گروه مهم‌ترین و بهترین چشمه های ایران قرار داده‌است.

پل خشتی تیمجان

در فاصله شش کیلومتری از جنوب غربی رودسر بر روی رودخانه تیمجان، پلی تاریخی ساخته شده است این یکی از جاذبه های گردشگری مربوط به عهد صفوی است که این مسئله از نوع طاق‌ها و مصالح کار رفته شده در آن پیدا است. این پول در عهد حکمرانی بهزاد بیگ در گیلان و به تلاش ایشان بنا شد که طول آن شصت متر و عرض آن هم معادل پنج متر می باشد.در بخش طول این پل پنج دهنه کوچک وجود دارد. در دو سمت طاق اطرافی، دو اتاق کوچک در بین پایه‌های پل ساخته شده که در هر سمت پل دو پنجره دارد. طاق این دو اتاق از جنس آجر و دایره ای شکل است. همچنین دو اتاق کوچک‌تر دیگر در دل پایه‌های میانی بنا شده‌است. در دو طرف عرض پل دیدگاهی آجری با ارتفاع پنجاه سانتی‌متر احداث شده تا از پرت شدن انسان‌ها و حیوانات اهلی جلوگیری کند

سخن پایانی

شهرستان جذاب و دل‌فریب رودسر شرقی‌ترین بخش استان گیلان هم هست از نوادر و به یاد ماندنی های تاریخ و پیشینه گیلان می باشد که گشت‌وگذار و دیدن آن یک زمان بسیار زیاد از گردشگر را طلب می‌کند. پس به مرور با هم یک‌به‌یک این مناطق چه تاریخی و چه طبیعی را می‌شناسیم تا در زمان سفر به شرق گیلان دست شما برای تفریح و خوش‌گذرانی باز باشد امیدوارم که از این مقاله لذت برده باشید.

ورود به پنل کاربری

ابتدا وارد سایت راهدون به نشانی www.rahdoon.com شده، سپس از منوی سمت چپ “ورود” را بزنید تا وارد پنل کاربری خودتان شوید. برای این کار باید شماره تلفن همراه خود و رمز عبوری که موقع ثبت‌نام انتخاب کردید را وارد کنید. پیشنهاد می‌شود که در این مرحله تیکِ مرا به خاطر بسپار را هم فعال کنید تا در ورودهای بعدی‌تان سایت شما را به خاطر داشته باشد و نیازی به واردکردن مجدد اطلاعات نداشته باشید.

اعلام پر بودن اقامتگاه در تاریخ‌های خاص

سپس صفحه را اسکرول کرده و از بخش “اقامتگاه‌های من” وارد “اقامتگاه‌های ثبت‌شده” شوید. حالا برای اعلام پر بودن و غیرفعال کردن رزرو در روزهای خاص وارد “تقویم” شده و اول بر روی تاریخ شروع بازه زمانی و سپس بر روی تاریخ پایان کلیک کنید سپس وضعیت را از خالی به پر تغییر داده و “ثبت تغییرات” را انتخاب کنید.

نکته: اگر می‌خواهید فقط یک روز را پر اعلام کنید روی همان تاریخ دو بار کلیک کنید و مانند حالت قبلی وضعیت را از خالی به پر تغییر داده و بر روی “ثبت تغییرات” کلیک بفرمایید.

تغییر قیمت اقامتگاه به‌صورت کلی  و یا در تاریخ‌های خاص

مطابق با مرحله قبل به بخش تقویم رفته و بر روی تاریخ شروع بازه افزایش قیمتی کلیک کرده و سپس بروی تاریخ پایان همان بازه ضربه بزنید بعدازآن در بخش “تغییر قیمت”، مبلغ تازه­ ی مدنظرتان را به تومان وارد کرده و بعدازآن بر روی دکمه “ثبت تغییرات” کلیک کنید تا قیمت در آن بازه موردنظرتان افزایش یا کاهش یابد.

اما اگر می­خواهید قیمت‌های اقامتگاه خود را به‌صورت کلی تغییر دهید از منوی سمت چپ وارد منوی داشبورد شده و از بخش “اقامتگاه‌های من”، “اقامتگاه‌های ثبت‌شده” را انتخاب کنید، حالا در این مرحله بر روی دکمه “ویرایش” ضربه بزنید، حالا از زبانه‌های بالایی وارد بخش اطلاعات اتاق شده و می‌توانید تمامی هزینه‌های اقامتگاهتان را افزایش یا کاهش داده و “ثبت تغییرات و ادامه” را فشار دهید.

اگر به راهنمایی بیشتر نیاز دارید با پشتیبانی گروه راهدون تماس بگیرید.

]]> https://blog.rahdoon.com/update-hostel/feed/ 0 https://blog.rahdoon.com/tourism_books/ https://blog.rahdoon.com/tourism_books/#respond Mon, 17 Aug 2020 19:41:21 +0000 https://rahdoon.com/blog/?p=6118 کتاب همیشه یار دیرینه انسان در لحظه های مختلف زندگی بوده است، شما می توانید با کتاب علم خودرا افزایش دهید، به خانواده و جامعه آگاهی پیدا کنید، شعر بخوانید و عاشق شوید، سفر کنید و تجربه های متنوعی کسب کنید، فلسفه زندگی را شناخته و با جهان درون و بیرون خود بیشتر آشناشوید و هزاران مورددیگر، همچنین کتاب برای تقویت ذهن و حافظه نیز مفید است؛ هم اکنون با راهدون همراه باشید تا شما را با برخی کتب گردشگری و بوم گردی آشنا کنیم:

کتاب های مرتبط با گردشگری :

رفتار گردشگر مسئولیت پذیر

کتاب حاضر به گردشگری پایدار و رفتار گردشگر در حین سفر و بازدید توجه کرده و در هشت فصل به گردشگری مسئولانه؛ تصمیم گیری مصرف کننده و انگیزه گردشگر؛ مصرف کنندگان اخلاق مدار؛ ارزش ها و مصرف اخلاق مدارانه؛ گردشگران مسئولیت پذیر؛ ارزش های گردشگران مسئولیت پذیر؛ بازاریابی گردشگری مسئولانه؛ و پژوهش ها و یافته ها در این موضوع پرداخته است.

• نویسنده: کلر ویدن
• مترجم: حمیدرضا پوربرات ابوزید آبادی
• تعداد صفحات: 225

گردشگری ورزشی

چالش های جدید در دنیای جهانی شده …

• نویسندگان: ریکاردو ملو – کلود سابری
• مترجمان: امین دهقان – محمدامین پورعلی؛ انتشارات مهکامه

فرهنگ جامع کاربردی و توصیفی گردشگری و مهمانداری

این فرهنگ در بر گیرنده غالب اصطلاحات و واژگان بخش های پنجگانه مرتبط با صنعت گردشگری (بخش های ترابری و حمل و نقل، اقامتگاه ها و اماکن پذیرایی، جاذبه ها اعم از طبیعی و انسان ساخت، سفرسازان و بالاخره سازمان های مدیریتی و بازاریابی مقصد) می باشد و تلاش شده است تا مطالب به صورت توصیفی که جنبه آموزشی را هم برای دانشجویان رشته های مرتبط با این صنعت، باستان شناسی، مترجمان و دست اندرکاران صنعت گردشگری مانند دفاتر خدمات مسافرتی و سیاحتی، کارکنان واحدهای توریستی داشته باشد…

• نویسنده: جلال نصیریان
• 1267 صفحه، قطع وزیری
• چاپ اول -انتشارات مهکامه

توسعه اجتماع از طریق گردشگری

امروزه گردشگری به عنوان یک فعالیت مهم اقتصادی، به یکی از اصلی ترین ارکان اقتصادی جهان تبدیل شده است. با این میزان عظمتی که گردشگری در اقتصاد جهان پیدا کرده است، بیش از پیش نیازمند برنامه ریزی به منظور استفاده هر چه بیشتر از این امکان برای توسعه اجتماعات و در عین حال کاستن از آثار و تبعات منفی آن می باشیم. چرا که امروزه مقاصد گردشگری زیادی وجود دارند که به دلیل عدم برخورد علمی با این پدیده دچار تبعات سوء گردشگری انبوه و حتی زوال اجتماع و در نتیجه واکنش های منفی نسبت به گردشگران شده اند، کتاب حاظر بر پایه دیدگاه دانش پایه به پدیده گردشگری تدوین شده و لزوم برخورد علمی با آن…

• نویسنده: سو بیتون
• ترجمه: حسین مختاری هشی، نرگس وزین، مرتضی نصرتی هشی
• 280 صفحه، قطع وزیری
• چاپ اول_انتشارات مهکامه

ارتقای کیفیت خدمات در گردشگری و مهمان نوازی

ارائه خدمات به مشتریان، اصلی‌ترین مزیت رقابتی است. تأمین خواسته‌های مشتریان و سنجش رضایت آنان از خدمات دریافتی چالشی است که بسیاری از شرکت‌ها با آن مواجه‌اند. آگاهی از عوامل تعیین‌کننده کیفیت می‌تواند زمینه جذب و حفظ مشتری و از دست دادن آن را شناسایی نماید. در ادبیات نوین گردشگری، به میزان قابل توجهی بر نقش کیفیت خدمات به عنوان یکی از شاخص‌های رضایت مشتری و عملکرد مناسب سازمان‌های گردشگری تأکید شده است. بسیاری از تعاریف کیفیت خدمات نیز بر پوشش نیازها و الزامات مشتریان متمرکز شده‌اند. کتاب حاضر با هدف ارائه شیوه‌های ارتقای کیفیت خدمات در گردشگری به رشته تحریر درآمده است….

• نویسنده: اریک لوز
• مترجمان: حمید ضرغام بروجنی، مرتضی خزائی پول، امیر خزائی پول
• 232 صفحه، قطع وزیری؛ انتشارات مهکامه

ارتباطات انسانی در گردشگری

عصر حاضر را با توجه به گسترش وسایل ارتباط جمعی و وسائل نقلیه باید عصر گردشگری نامید. گردشگری دستمایه سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی بسیاری از کشورها شده و بخش قابل ملاحظه ای از درآمدهای ارزی آنان را شکل می دهد. با اندک تعمق در احوال کشورهایی که از این نظر در طراز بالایی قرار دارند در مییابیم که این کشورها از منابع موجود گردشگری خود با اعمال سیاست های صحیح ارتباطی خود بهره گرفته و آنچه که آنها را کامیاب کرده است همانا ارتباطات کارآمد با دیگران می باشد. کشورهایی چون فرانسه، اسپانیا، چین و هند و ترکیه نمونه¬های قابل استناد می باشند. این کشورها تماماً در این زمینه خود را مهیای کار کرده و مردم و تمام ارکان مدیریتی آنان از این مهارت کارساز یعنی ارتباطات به میزان قابل ملاحظه ای سود می جویند.

متأسفانه در کشور عزیز ما ایران، علیرغم بهره مندی از منابع گردشگری فراوان و قرار گرفتن در درجه بندی بالای توان بالقوه گردشگری از این درآمد بسیار مطلوب و به عبارتی پاک محروم بوده و با اندک تعمق در آن در می¬یابیم که دشواری ما «ارتباطات اثربخش» است.

کتاب جمعاً از سیزده فصل شکل گرفته است. در تمام فصول آن ضمن بیان نظریه¬ها و مفاهیم ارتباطات انسانی یا میان فردی (International Communication) معقوله گردشگری در نظر باشد. در واقع رویکرد حاکم بر کتاب رویکردی مبتنی بر گردشگری بوده و علم ارتباطات را در این راستا بیان می دارد. امید است که این کتاب خلأ موجود ارتباطات را در سازمان های گردشگری پر کرده و به یاری استادان بزرگواری که درس ارتباطات در صنعت گردشگری را تدوین می فرمایند و نیز دانشجویان محترم این رشته آمده و آنها را در این مددکار باشد. سعی شده است، تمام سرفصل درس مذکور از این طریق پوشانده شده و زمینه برای مطالعات بعدی آماده شود….

فصل 1: نگاهی به گردشگری و نقش آن در فعالیت های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جوامعه امروزی

فصل 2: ارتباطات انسانی و گردشگری

فصل 3: خویشتن و ارتباط با دیگران

فصل 4: تفاهم با دیگران (همدلی و گوش دادن )

فصل 5: ارتباطات کلامی و غیر کلامی در فعالیت های گردشگری

فصل 6: تصویری از کنشگران گردشگری در مسیر سر آمدی و ارتباطات انسانی

فصل 7: مباحث نوین در ارتباطات گردشگری

فصل 8: ارتباط گریزی و بازاریابان و تورگردانان در صنعت گردشگری

فصل 9: ارتباطات میان فردی

فصل 10: ارتباطات در گروه های گردشگری

فصل11: ارتباطات و تعاملات درون گروهی

فصل 12: مدیریت ارتباطات رسمی و غیررسمی در سازمان های گردشگری

فصل 13: رهبری سازمان های گردشگری و ارتباطات سازمانی

• تالیف: علی اکبر فرهنگی، زهرا طهماسب پور
• 360 صفحه، قطع وزیری
• چاپ اول_انتشارات مهکامه

کتاب های بازاریابی گردشگری

بازاریابی بین الملل در گردشگری

• مولف : دیلیپ ام.آر
• نوبت چاپ : اول؛ انتشارات مهکامه
• مترجم : ابوالفضل تاج زاده نمین – زهرا میرزا آقا

بازاریابی در سفر و گردشگری

به دلیل تنوع و تعدد جاذبه های گردشگری در دنیا و حتی در یک کشور و در نتیجه افزایش رقابت بر سر جذب گردشگران، به طور مسلم مقاصدی موفق به جذب گردشگران خواهند شد که علاوه بر داشتن جاذبه های خاص و امکانات رفاهی مطلوب، در عرصه ی بازاریابی نیز پیشرو این بازار رقابتی باشند…

سرفصل های کتاب عبارتند از:

فصل 1: معرفی گردشگری و سفر

فصل 2: بازاریابی؛ فرایند تفکر نظام مند

فصل 3: ویژگی های خاص بازاریابی سفر و گردشگری

فصل 4: محیط پویای کسب و کار؛ عوامل موثر بر تقاضا در بخش گردشگری

فصل 5: رفتار مصرف کننده: انگیزه های گردشگری و رفتار خرید

فصل 6: بخش بندی بازارهای سفر و گردشگری

فصل 7: تدوین محصول در سفر و گردشگری

فصل 8: تکامل آمیخته ی بازاریابی خدمات گردشگری

فصل 9: تحقیقات بازاریابی

فصل 10: استراتژی برنامه ریزی بازاریابی

فصل 11: فرایند برنامه ریزی بازاریابی

فصل 12: برنامه ریزی کمپین های بازاریابی: بودجه بندی و ارزیابی عملکرد بازاریابی

فصل 13: رشد و تاثیر فناوری ارتباطات و اطلاعات و افزایش برتری مشتریان

فصل 14: بازاریابی الکترونیکی: استفاده موثر از ICT

فصل 15: کانال های بازاریابی در سفر و گردشگری: ایجاد دسترسی

فصل 16: ادغام و یکپارچگی آمیخته ی ارتقا و آمیخته ی ارتباطات

فصل 17: بروشور، اقلام چاپی و سایر اطلاعات غیرالکترونیکی

فصل 18: بازاریابی مقاصد گردشگری

فصل 19: بازاریابی اقامتگاه

فصل 20: بازاریابی حمل و نقل مسافر

فصل 21: بازاریابی جاذبه های دیدنی

فصل 22: بازاریابی تورهای جامع و بسته های گردشگری

نویسندگان: ویکتور تی.سی میدلتون، آلن فایال، میکاییل مورگان

• مترجمان: طهمورث حسنقلی پور یاسوری، فاطمه باقری، غلامحسین نیکوکار
• نوبت چاپ:  اول؛ انتشارات مهکامه

بازاریابی رسانه های اجتماعی در گردشگری و مهمان نوازی

• مولف : روبرتا میناتزی
• نوبت چاپ : اول؛ انتشارات مهکامه
• مترجم : محسن نظری و سید مهدی طباطبایی

بازاریابی گردشگری و مهمان نوازی

سرفصل های کتاب عبارتند از:

فصل 1: بازاریابی گردشگری و مهمان نوازی

فصل 2 : راهبردهای مدیریت خدمات گردشگری

فصل 3 : سیستم های اطلاعات بازاریابی و تحقیقات بازاریابی

فصل 4 : بازاریابی مصرف کننده و رفتار خرید مصرف کننده

فصل 5 : رفتار خریدار سازمانی در بازارهای گروهی

فصل 6 : بخش بندی بازار، تعیین بازار هدف و تعیین جایگاه

فصل 7 : طراحی و مدیریت محصولات

فصل 8 : بازاریابی داخلی

فصل 9 : ایجاد وفاداری در مشتریان از طریف کیفیت

فصل 10 : قیمت کذاری محصولات: ملاحظات، رویکردها و استراتژی قیمت گذاری

فصل 11 : کانال های توزیع

فصل 12 : ترفیع محصولات: ارتباطات، سیاست توزیع و تبلیغات

فصل 13 : مدیریت فروش پیشرفته

فصل 14 : بازاریابی آنلاین و مستقیم:ایجاد ارتباط با مشتری

فصل 15 : بازاریابی مقصد

نویسنده : فیلیپ کاتلر
مترجمان : مسعود کیماسی – سیدحسن موسوی خادم – نیلوفر رضایی
نوبت چاپ: اول؛ انتشارات مهکامه

کتاب های شناخت گردشگری در هتل داری

شناخت خدمات صنعت گردشگری و هتلداری

کتاب حاظر منبع اطلاعاتی مهم و مناسبی برای مخاطبان خود می باشد؛ یعنی افرادی که علاقه مندند هتل را قبل از  تجربه کردن بشناسند تا معنای تازه ای به این تجربه داده و آگاهانه صنعتی را در کنار صنایع دیگر تحت عنوان صنعت سرویس با دیدگاه یک مطلع بشناسند و برای آینده خود تصمیم بگیرند.

سر فصل های کتاب عبارتند از :

فصل 1: خدمات صنعت گردشگری

فصل 2: خدمات صنعت هتل داری

فصل 3: خدمات پشتیبانی در هتل

نویسندگان : سوزان کلهری، جهاندار مظاهری
نوبت چاپ: اول؛ انتشارات مهکامه

مدیریت منابع انسانی در صنعت گردشگری و هتلداری

مولف : دیوید کی.هایس – جک دی نینمیر
نوبت چاپ : اول؛ انتشارات مهکامه
مترجم : علی اکبر فرهنگی – مرتضی بذر افشان – الهه سادات کرباسی زاده

قوانین و مقررات جهانگردی و هتلداری

مولف : محمود یزدی مهریزی
نوبت چاپ : یازده؛ انتشارات مهکامه

کتاب های مرتبط با بوم گردی و جوامع محلی

دستورالعمل های جهانی برای ایجاد و توسعه اقامتگاه های بومی (بومگردی)

نویسنده:هیتش مهتا، آنا ال باییز،پائول اولوگلین
ترجمه: تقی اکبرپور
384 صفحه،قطع وزیری
چاپ اول؛ انتشارات مهکامه

بوم گردی و اقامتگاه های دوستدار طبیعت

نویسنده: زاهد شفیعی، راضیه ربانی
324صفحه، قطع وزیری
چاپ اول سال 1397 ؛ انتشارات مهکامه

ظرفیت سازی در جوامع محلی برای توسعه گردشگری

محوریت اصلی این کتاب بر این موضوع است که در یک جامعه چه اتفاقی می افتد، یا باید بیفتد، پیش از آنکه برنامه ای در راستای توسعه ی گردشگری در آن منطقه آغاز شود. چندین بخش از این کتاب به ارائه توصیه ها و مثال های برای جوامعی می پردازد که در آن ها گردشگری به صورت محدودی توسعه یافته و یا منطقه اساساً فاقد گردشگری است. در واقع انگیزه ی اتخاذ بسیاری از تصمیمات در زمینه ی توسعه ی گردشگری، افزایش حضور گردشگران در یک جامعه و یا افزایش آگاهی از اثرات گردشگری موجود در منطقه است.

سر فصل های کتاب عبارتند از:

فصل 1: ظرفیت سازی برای توسعه ی گردشگری

فصل 2: تقویت منافع اقتصادی در سطح محلی

فصل 3: نقش گردشگری در ایجاد منافع اجتماعی-فرهنگی در جوامع مقصد

فصل 4: ارتباط حس مکانی و حس مراقبت : غلبه بر چالش های پایداری پیش روی جوامع دور افتاده جزیره ای

فصل 5: ارتقای سطح دانش جامعه از توسعه ی گردشگری

فصل 6: نمونه هایی از تکنیک های موءثر برای تقویت درک جوامع محلی از گردشگری

فصل 7: ابزارهایی برای تقویت ظرفیت جوامع محلی، به منظور ارزیابی انتقادی فعالیت های گردشگری

فصل 8: تقویت مشارکت جامعه ی محلی در توسعه گردشگری

فصل 9: تقویت مشارکت زنان در گردشگری

فصل 10: کارآفرینی و گردشگری روستایی: نقطه ی شروع

فصل 11: چشم اندازی از نحوه ی رهبری و مدیریت برای مدیران و کارآفرینان گردشگری منطقه ای

فصل 12: ظرفیت سازی از طریق همکاری

نتیجه گیری: ظرفیت سازی برای توسعه ی گردشگری

نویسنده: جیانا ماسکاردو
مترجمان: حمید ضرغام بروجنی – تقی اکبرپور
304 صفحه، قطع وزیری
نوبت چاپ: اول  ؛ انتشارات مهکامه

توانمندسازی زنان از طریق گردشگری

در بیشتر کشورهای در حال توسعه نابرابری جنسیتی مانعی بزرگ بر سر راه پیشرفت است. یکی از مهم ترین اقداماتی که به منظور رسیدن به اهداف توسعه ی هزاره باید انجام شود تلاش برای کاهش شکاف جنسیتی میان زنان و مردان در زمینه ظرفیت ها، دسترسی به منابع، فرصت ها و آسیب پذیری در برابر خشونت و جنگ است. بیشتر زنان فداکاری می کنند و از درآمدهای اندک به دست آمده توسط کسب و کار گردشگری برای برآورده ساختن نیازهای فرزندان و کل جامعه استفاده می نمایند.

سرفصل های کتاب عبارتند از:

فصل1: مقدمه

فصل2: پیشینه تحقیق در زمینه ی زنان در گردشگری

فصل3: مفهوم توانمندسازی زنان از طریق گردشگری

فصل 4: مطالعات موردی

ترجمه: تقی اکبرپور
136 صفحه، قطع رقعی
چاپ اول؛ انتشارات مهکامه

کتاب های مرتبط به سفرنامه

چگونه سفرنویس شویم

هر سال تعداد کمی از مردم دنیا سفر می‌کنند و به‌صورت کامل در مورد آن می‌نویسند. اگر شما همچنین قصدی دارید، اکنون شروع کنید. این کتاب تمام اطلاعات و انگیزه‌هایی را که برای رسیدن به رؤیایتان لازم دارید، در اختیارتان قرار می‌دهد.

کتاب مورد نظر، یکی از بهترین منابع در زمینه آموزش نویسندگی برای سفر است، از نویسندگی سفر برای مجلات و روزنامه‌ها گرفته تا بلاگ‌نویسی.
کتاب «چگونه سفر نویس شویم» مانند یک کتاب راهنما به علاقه‌مندان به سفرنامه‌نویسی کمک می‌کند داستانِ سفری منحصربه‌فرد بنویسند، همچنین به نویسندگان نشان می‌دهد که چگونه مطالب خود را در مجلات، روزنامه‌ها و کتاب کاغذی و حتی آنلاین به‌چاپ برسانند. دستورالعمل، پیشنهادها و نکته‌های بسیاری برای نویسندگان، سردبیران و همچنین بلاگ‌نویسان در این کتاب وجود دارد.

ناشر:ایران‌شناسی
نویسنده:دان جورج، جانین ابرلی
مترجم:سارا سادات‌مکیان، مجید حیدری، زهرا کوچکی مطلق
نوبت چاپ:1
سال چاپ:1398
تعداد صفحات:272

سفرنامه کاریستن نیبور

کارستن نیبور تنها اروپایی‌ای بود که در زمان کریم‌خان زند از ایران دیدن کرد و همچنین او گذشته از گزارش های گوناگون سیاحان اروپایی، مانند شاردن و کمپفر از تخت جمشید، نخستین کسی بود که تخت جمشید را به طور اساسی بررسی و مطالعه کرد. نیبور از بوشهر وارد خشکی ایران شد و به جای استفاده از راه معمول، از بیراهه ای طولانی به شیراز رفت و از شیراز راهی تخت جمشید شد و بعد از طرح برداری از پیکرکنده‌ها و سنگ‌نبشته‌ها دوباره به بوشهر بازگشت و از راه جزیره خارک ایران را ترک کرد.

ناشر:ایران‌شناسی
نویسنده:کارستن نیبور
مترجم:پروفسور پرویز
نوبت چاپ:1
سال چاپ:1390
تعداد صفحات:303

از کاپ تا کیپ

رضا پاکروان زندگی راحت و آسودهٔ لندن را رها می‌کند و با دوستش استیو از نورکاپ در شمالی‌ترین نقطۀ اروپا به راه می‌افتد تا ۱۷۷۰۰ کیلومتر را به کیپ‌تاون در آن سوی کرۀ زمین رکاب بزند. سفر بی‌پشتیبان آن دو برای طی مسافت و دستیابی به رکورد جهانی صدروزه به مسابقه با زمان تبدیل می‌شود.

این سفر مهیج و زورآزمایی طاقت‌سوز با زمین و جاده‌های ناهموار، آب‌وهوای خشن و مالاریا، مسمومیت غذایی و گرمازدگی، آن‌ها را با برخی از مسحورکننده‌ترین، به‌یادماندنی‌ترین و متغیرترین مناطق جهان روبه‌رو می‌سازد. این داستانی عمیقاً فردی از رسالت مردی است برای خلق یک زندگی بهتر و معنی‌دارتر، و روایتی جالب و گیرا از سفری حماسی که او برای دست‌یابی به هدف در پیش گرفت.

نویسنده: رضا پاکروان
مترجم: شهلا طهماسبی
نوبت چاپ: سوم؛ نشر نو
تعداد صفحات: ۴۱۶

سفرنامه ناصرخسرو

سفرنامه ناصر خسرو کتاب نوشته شده توسط ناصر خسرو قبادیانی بلخی و گزارشی از یک سفر هفت‌ساله است.

قطع: وزیری
تعداد صفحات: 400 صفحه؛ انتشارات زوار

سفرنامه آلفونس گابریل

اثری است از آلفونس گابریل به ترجمه ی فرامرز نجد سمیعی و چاپ انتشارات به نشر. دکتر گابریل، پزشک و پژوهشگر اتریشی است که به همراه همسر خود سه بار به ایران سفر کرد؛ نتیجه ی سفرهای آنها دو کتاب پربار به نام تحقیقات جغرافیایی راجع به ایران و عبور از صحاری ایران، می باشد. در کتاب پیش رو، او از نظر جغرافیایی، زمین شناسی، گیاه شناسی و جانورشناسی و … کویر های ایران را مورد مطالعه قرار داده است و حاصل آن سفرنامه ی دلکش و علمی پیش رو می باشد.

ناشر: به نشر
مولف: آلفنوس گابریل
مترجم: فرامرز نجد سمیعی
قطع: رقعی
تعداد صفحات: 552
نوبت چاپ: 1

سفرنامه برادران امیدوار

سفرنامه برادران امیدوار» مجموعه ماجراها و اتفاقاتی است که برای دو برادر جهانگرد و سیاح ایرانی، عیسی و عبدالله امیدوار طی سفرهای پژوهشی ده ساله شان به نقاط گوناگون دنیا به وقوع پیوسته است از زبان خود آن ها و با چاپ انتشارات جمهوری.

در کتاب حاضر تصاویر گوناگون، روایات جالب، مطالبی در رابطه با قبایل و اقوام مختلف با آداب و رسوم و فرهنگ خاص و گاه عجیب خود فراهم آمده و نیز از علاقه و اشتیاق برادران امیدوار به جهانگردی و کشف اسرار و سرزمین های گوناگون که ریشه در دوران کودکی شان دارد پرده برداشته شده است. اثری جالب و خواندنی که دیدی وسیع از ابعاد گوناگون زندگی مردم دنیا به خواننده می بخشد.

نویسنده:‌ عیسی امیدوار و عبدالله امیدوار
ناشر: جمهوری
سال انتشار:‌ 1398
تعداد صفحات: 780
قطع: وزیری

مارک و پلو

کتاب مارک و پلو با عنوان کامل «مارک و پلو، مجموعه‌ای از سفرنامه‌ها و عکس‌ها » اولین کتاب از مجموعه سفرنامه‌های منصور ضابطیان به نقاط مختلف دنیاست. این کتاب اولین بار سال 89 در ایران منتشر شد و در مدتی نزدیک به یک سال به چاپ دهم رسید. سفرنامه‌های این کتاب که با تصاویر بسیار جذابی که اغلب خود نویسنده آن‌ها را تهیه‌کرده است گزارش‌هایی است که او پس از هر سفر منتشر می‌کرد و درنهایت در کتاب مارک و پلو همه‌ی آن‌ها را در کنار هم قرارداد.

کتاب مارک و پلو با پیشگفتاری از منصور ضابطیان آغازشده که در آن از چگونگی علاقه‌اش به سفر و دلایل نگارش این کتاب حرف زده است. پس‌ازآن محتوای اصلی کتاب در 8 بخش مختلف آمده است که در هرکدام از آن‌ها به نقطه‌ای از جهان پرداخته‌شده است.

فرانسه، خواب‌های پاریسی

اسپانیا، چند روز در یک دنیای کوچک

لبنان، سرزمین آواز و زیتون

هندوستان، جایی شبیه خودش

ایتالیا- اتریش، تعطیلات رمی

ارمنستان، سرخوشی‌های کارگرانی که مشغول کارند

کره جنوبی، گمشده در پنج و نیم

ایالات‌متحده امریکا، نهایت فقر و ثروت

نویسنده: منصور ضابطیان
انتشارات مثلث
تعداد صفحات:176

(در این مقاله سعی داشتیم  شما را با تعدادی از کتب گردشگری آشنا کنیم، کتاب های داخلی و خارجی بسیاری با موضوعات متنوع در زمینه گردشگری به چاپ رسیده است که در مقاله های بعدی نیز معرفی خواهیم کرد؛ امید است با بالا بردن دانش خود در زمینه گردشگری،سفرو بوم گردی سطح کیفیت فعالیت های خود در سفر، کار،پژوهش و حتی میزبانی را بالا ببریم)

توسعه‌ی گردشگری پایدار بر بهبود زنجیره عرضه تولیدات محلی‌،تشویق صنایع و حرفه‌های محلی، توسعه متناسب با ظرفیت زیست‌محیطی و افزایش ثبات درآمد گردشگری تاکید دارد.

جایگاه صنعت گردشگری در جوامع امروزی

امروزه صنعت گردشگری بیش از پیش پیشرفت کرده و به جایگاه واقعی خود نزدیک شده است. دولت‌‌ها و جوامع به اهمیت این صنعت و جایگاه مهم آن در مسائل سیاسی و اقتصادی پی برده‌اند و می‌توان این صنعت را جز پنج صنعت اول، مهم و پولساز جهان برشمرد. براساس پیش‌بینی‌های انجام شده توسط سازمان جهانی گردشگری، تعداد گردشگران خارجی تا سال 2020 به بیش از یک و شش میلیارد نفر خواهد رسید و همین مساله اهمیت و جایگاه گردشگری پایدار را نمایان می‌سازد.

لغت توریسم از دو بخش «تور» و «ایسم» تشکیل شده که کلمه‌ی «تور» به معنای گردش یا سفر است و ریشه در لغت لاتین (Turns) دارد که به معنای دور زدن یا رفت و برگشت بین مبدا و مقصد است. این لغت از یونان به اسپانیا، فرانسه و در نهایت به انگلیس راه یافته است. «ایسم» به معنای اندیشه یا مکتب است. بنابراین کلمه‌ی «توریسم» را می‌توان مکتبی بیان نمود که پایه و اساس آن سفر است. همچنین “توسعه” در لغت به معنای رشد تدریجی در جهت بزرگ‌تر شدن، پیشرفته‌تر شدن و حتی قدرتمندتر شدن است.

افزایش سالیانه‌ی گردشگران خارجی، اهمیت و جایگاه گردشگری پایدار را نشان می‌دهد.

توسعه‌ی پایدارگردشگری:

کمیسیون جهانی محیط و توسعه در سال 1984 میلادی توسط سازمان ملل تشکیل شد. این کمیسیون بیانیه‌ای را منتشر کرد با عنوان «آینده‌ی مشترک ما Our Common Future » که طی آن تعریف مشخصی برای توسعه‌ی پایدار ارائه کرد: «توسعه‌ای که بتواند نیازهای نسل فعلی را برآورده کند بدون آنکه توانایی نسل‌های آتی را در تامین نیازهایشان به مخاطره اندازد.»

توسعه‌ی پایدار گردشگری با تاکید بر سه اصل اقتصاد، اجتماع و محیط زیست بنا شده که برقراری توازن بین این سه رکن منتج به توسعه‌ی پایدار گردشگری می‌شود. امروزه گردشگری با سرعت زیادی در حال توسعه و فراگیرشدن است، این توسعه مستلزم ضرورت آگاهی افراد از تاثیرات گردشگری بر محیط پذیرای گردشگر و اصول پایداری از جنبه‌های مختلف است. بنابراین صنعت گردشگری در عین سوددهی اقتصادی، باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که کمترین تاثیر مخرب را بر جوامع میزبان و محیط داشته باشد.

توسعه‌ی پایدار گردشگری بر سه اصل اقتصاد، اجتماع و محیط‌زیست بنا شده است.

ایران و توسعه‌ی گردشگری

کشور ما ایران با داشتن آثار تاریخی و هنری و مذهبی و معماری فراوان و همچنین جاذبه‌های متعدد طبیعی و فرهنگی و اقلیم چهار فصل جایگاه بسیار بالایی در جذب گردشگر دارد. همچنین ایران به دلیل موقعیت مناسب و دسترسی از دو سمت به دریا و طبیعتی متنوع شامل جنگل، دره و غار و رود و دریاچه و کوهستان، شرایط بسیار خوبی برای انواع زیرمجموعه‌های گردشگری به خصوص اکوتوریسم و گردشگری ماجراجویانه دارد.

گردشگری در ایران، یکی از زیباترین و در عین حال در دسترس‌ترین رویدادی است که می‌توان آن را با کم‌ترین هزینه برپا کرد و بیشترین درآمد را از طریق آن کسب کرد. اگر این پتانسیل جایگاه اصلی و واقعی خود را در تمامی شهرها و روستاهای ایران پیدا کند، و به صورت ملموس در جامعه نمود پیدا کند، یعنی توانسته‌ایم در امر آگاهی‌رسانی و بسترسازی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در زمینه جذب گردشگر داخلی فعال عمل کرده و با فراهم کردن امکانات جدید در زمینه جذب گردشگر خارجی اقدام کنیم.

کشور ایران بدلیل جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی و اقلیم چهارفصل جایگاه بالایی در جذب گردشگر دارد

با توجه به مطالبی که عنوان شد می‌توان گفت در رونق صنعت گردشگری علاوه بر ایجاد بسترهای مناسب اقتصادی، فرهنگی و…،آموزش نحوه‌ی استفاده از امکانات محیطی براساس اصول پایدار اهمیت به‌سزایی دارد. این آموزش‌ها در جهت حفظ و بهره‌برداری از مواهب و امکانات طبیعی جامعه میزبان منجر به پایداری گردشگری و نهایتا توسعه‌ی پایدار در جامعه خواهد شد.

آموزش نحوه‌ی برخورد صحیح با جامعه‌ی میزبان منجر به توسعه‌ی پایدار گردشگری در جامعه خواهد شد.

آثار و کارکردهای گردشگری

گسترش گردشگری را نه تنها باید موجب رونق اقتصادی، بلکه باید موجب گسترش روابط بین‌المللی، همزیستی مسالمت‌آمیز، استحکام دوستی‌ها و گسترش صلح و امنیت جهانی دانست. به علاوه، گردشگری در سطح بالای اقتصادی و اجتماعی آن باعث شکوفا شدن ذوق و استعداد و ارتقای آموزش در همه زمینه‌ها می‌شود.

به طور خلاصه، بخشی از کاردکردهای صنعت گردشگری عبارتند از:

گردشگری عامل نیروی موثر در کاهش فقر، اشتغال‌زایی و برقراری عدالت اجتماعی است.
توسعه گردشگری بخشی از اعتبارات لازم را برای بهبود بخشیدن به خدمات و تسهیلات جوامع محلی تامین می‌کند.
اگر منافع گردشگری در سطح جوامع و مناطق یک کشور به درستی توزیع شود، سطح زندگی مردم را بهبود می‌بخشد.
توسعه گردشگری موجب شتاب گرفتن شهرنشینی در مفهوم مثبت آن و توسعه روستایی و جلوگیری از سیل مهاجرت روستاییان به سمت شهرها و مراکز صنعتی می‌گردد.
گردشگری، موجب گسترش یکپارچگی، انسجام و همگرایی اجتماعی-فرهنگی و تقویت وحدت و وفاق می‌گردد.

استحکام دوستی‌ها و گسترش صلح و امنیت جهانی از آثار و کارگردهای گردشگری پایدار است.

سخن آخر

راهبرد گردشگری پایدار در دنیای امروز، رهیافت جامعه‌ای است که خواهان رشد بلندمدت صنعت گردشگری بدون اثرات مخرب بر زیست‌بوم‌های طبیعی است و بر این نکته تاکید دارد که در قالب توسعه گردشگری، انسان قادر خواهد بود که جوانب خاصی از محیط را در جهت مثبت یا منفی دستکاری کند.

توجه به عوامل یاد شده و بکارگیری آن در تدوین برنامه جامع گردشگری می‌تواند به توسعه پایدار صنعت گردشگری در ایران کمک کند.

تنیان نیز بخش میرزا کوچک گوراب زرمیخ در ٢٠ کیلومتری شهرستان صومعه‌سرا قرار دارد، این روستا در منطقه جنگلی و کوهستانی واقع شده و عبور رودخانه‌های زیبا از آن سرسبزی خاصی به تنیان بخشیده است. تنیان منطقه‌ای توریستی بوده و دارای چشم‌اندازی زیبا از کوه در سمت چپ جاده است.

اهالی تنیان به زبان تالشی صحبت می‌کنند. این منطقه دارای ۴۰۰ هکتار اراضی شالیزاری است، قالب مردم این منطقه کشاورز و به دامداری مشغولند. وجود جاذبه‌های طبیعی و زیبا نظیر رودخانه، چشمه و غار این منطقه را به یک منطقه ویژه گردشگری تبدیل کرده است. آب و هوای معتدل و جاذبه‌های طبیعی و دیدنی این منطقه توانسته گردشگران و مسافران بسیاری را به خود جذب کند. جنگل‌های سرسبز تنیان یکی دیگر از شاخص‌ترین جاذبه گردشگری این منطقه است.

در روستای تنیان استخری بسیار زیبا دیده می‌شود که با پوشش جنگلی بسیار زیبا آراسته شده است. کمی بالاتر «غار خونابکش» دیده می‌شود، بالاتر به دشت پلنگان می‌رسیم که پوشیده از درختان صنوبر و توسکا است. سپس به روستای سیاه‌کوه می‌رسیم که در آن پارک جنگلی دیده می‌شود و این جنگل پوشیده از درختان افرا است.

سیاهورود آلیان چه نوع روستایی است

در میان دو هزار و ۶۰۰ روستای استان گیلان، در سمت شمال غربی شهرستان فومن در غرب این استان، منطقه‌ای در دل کوه‌های زیبا به نام آلیان واقع شده است.

سمتی مزارع برنج و سمتی دیگر کو‌ه‌های سرسبز، این منظره‌ای است که نقاش طبیعت آن را ترسیم کرده است، بهشت گمشده‌ای بر فراز کو‌ه‌ها.

شغل ساکنین دهستان آلیان کشاورزی و دامداری است.

محصولاتی نظیر برنج، چای و سبزیجات و پرورش حیواناتی مانند گوسفند و زنبور عسل از جمله فرآورده‌های کشاورزی و دامی این منطقه است. همچنین خوج (نوعی گلابی وحشی)، کنوس(ازگیل)، گردو، آلوچه، اربا و انار نیز از محصولات باغی آلیان است.

صنایع دستی یکی دیگر از را‌ه‌های کسب درآمد ساکنین این منطقه است و ساکنین آلیان در فصل‌های گرم سال به ییلاق کوچ می‌کنند و تا پایان فصل گرما در آنجا می‌مانند و پس از اتمام فصل، مجدد به کوهپایه‌ها باز می‌گردند.

آلیان در زمان مبارزات آزادی‌خواهانه میرزاکوچک خان جنگلی، از جمله پایگاه‌های مهم مبارزان بوده است و قدمت این روستا به پیش از دوره صفوی می‌رسد.

این دهستان جاذبه‌های طبیعی بسیاری را در خود جای داده است به گونه‌ای که هر ساله تعداد زیادی از گردشگران برای مشاهده این جاذبه‌ها به این دهستان سفر می‌کنند و در حقیقت وجود مناطق بکر و دست‌نخورده یکی از دلایل اصلی جذب گردشگران به این منطقه است.

شیخ زاهد گیلانی نیز در سال ۷۰۰ ق. بر بالین شیخ صفی در روستای سیاه ورود از دنیا رفت. در حالی که بین پیروان شیخ زاهد برای دفن وی در شیروان، موغان و چوماق آباد اختلاف بود او را با نظر شیخ صفی در سیاه ورود به خاک سپردند.

وجه تسمیه سیاهورود

سیاهورود،از توابع طارم علیا بخش هشت استان زنجان، روستایی بسیار زیبا، چشم اندازش چون ماسوله است به لحاظ شکل آبادی و ساختمانی، ولی به لحاظ قرار داشتن در موقعیت مکانی تفاوت کلی دارد . چراکه ین روستا بین دوقله مرتفع قرار داشته و رودخانه ای هم در ضلع جنوبی آن در جریان است. اسم این روستا از این رود گرفته شده که سیاهرود وبه گویش محلی سیاهورودگویند ( به درون رودخانه وقتی نگاه میکنید آب به رنگ سیاه کمرنگ دیده میشود)گویش این روستا تاتی است .

دریاچه سیاهورود

دراین روستای زیبا چشم اندازی دل انگیز از مزارع، جنگل و کوهستان مشاهده می کنید، در میان این روستا دو دریاچه با فاصله کمی از هم قرار گرفته اند که در فصول سرد سال آب آن به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می کند، اطراف دریاچه مکان مناسبی برای باذدید گردشگران است همچنین امکان قایق سواری در این دریاچه نیز وجود دارد.

استخرهای طبیعی، رودخانه‌ها، آبشارها، مقبره «شیخ زاهد» و امامزاده «دو عالم‌کوه» توسه‌کله آلیان مواردی از جاذبه‌های این مکان زیبا هستند.

دریاچه تنیان که در جنگل آلیان فومن قرار دارد، به درياچه دوقلوی پلنگ دره معروف است. به گفته ساکنین منطقه، این دریاچه‌ها برای آبياری شاليزارها استفاده می‌شود.

مسیر دسترسی به منطقه تنیان:

فومن، ٢٠ کیلومتری صومعه سرا، روستای آلیان، بخش میرزاکوچک خان، گوراب زرمیخ، منطقه تنیان
تنیان در فاصله ۴۵ کیلومتری از رشت (مرکز استان) قرار دارد.

اقامت

اقامتگاه بوم گردی نزدیک به این منطقه اقامتگاه جیرده آلیان است که می توانید از سایت راهدون رزرو کنید.

اما با تمام دشواری ها زندگی عشایر ویژگی های منحصربه فردی دارد که ارزش دارد حتی شده برای یکبار به این سفرمهیج رفته و از تجربه های خاص آن ها استفاده کنیم، با ما همراه باید تا با هم سفری به ییلاق ها داشته باشیم و عشایر را بهتر بشناسیم:

 کوچ، ذات زندگی عشایر است، آنها مدام در حال ییلاق و قشلاق هستند و زندگی‌شان پیوسته در گردش می‌گذرد؛ از این روست که آنها ارتباط نزدیکی با طبیعت دارند و از زیر و بم آن بسیار آگاهند؛ تغییرات آب‌وهوایی اگر به تغییر اقلیم منجر نشود نمی‌تواند عشایر را نگران کند؛ آنها به خوبی فراگرفته‌اند که چه زمانی ایل را حرکت دهند و چه زمانی را برای اطراق در یک منطقه اختصاص دهند؛ این دانش بومی در کنار شیوه زندگی منحصربه‌فرد آنها موجب شده است گردشگران با انگیزه‌های متعدد از قبیل پژوهش درباره یک منطقه یا ایل خاص یا حتی تجربه یک زندگی متفاوت به گردشگری معیشت یا گردشگری در یک ایل روی آورند.

عشایر در گذر تاریخ

زندگی کوچ‌نشینی از قرن‌ها پیش و به صورت بسیار ساده‌ای آغاز شده است؛ اما حرکت از مکانی به مکان دیگر، همچنان ویژگی ثابت این سبک زندگی است.

تحقیقاتی که در مورد سبک زندگی کوچ‌نشینی انجام شده نشان می‌دهد که این پدیده بیشتر در مناطق حاشیه‌ای و نیمه-خشک وجود دارد. مناطقی مانند زمین‌های شیب‌دار یا سنگی که هرگز مکان مناسبی برای کشاورزی نیستند. نظریه‌های مختلفی در رابطه با علت این سبک زندگی وجود دارد. برای مثال می‌توان به افزایش جمعیت و توسعه‌ی کشاورزی، ساختار اقتصادی یک جامعه‌ی معین، شرایط اجتماعی و سیاسی و عوامل بوم‌شناختی اشاره کرد. در بسیاری از موارد، عشایر نقش عمده‌ای در جنگ با دشمنان ایفا کرده‌اند. آن‌ها گاهی به عنوان ارتشی مستقل یا نیروی کمکی، با یکدیگر متحد شده‌اند. تاریخ ایران در موارد بسیاری شاهد کمک‌های قطعی آن‌ها در دفاع از کشور بوده است.

عشایر كوچ رو كه یكی از جاذبه های مهم گردشگری فرهنگی به شمار می آیند در همه نقاط ایران, در حوزه های غرب و جنوب غرب, شرق و جنوب شرق, شمال غرب, شمال شرق و مركزی ایران ایلات و عشایر پراكنده شده اند.

ایلات و عشایر حوزه غرب و جنوب ایران

در حوزه غرب و جنوب ایران رشته كوه های زاگرس كشیده شده كه دارای بیش از ده میلیون هكتار جنگل بلوط, بادام كوهی و پسته وحشی و آب و هوای مرطوب و مراتع غنی است. وجود خصوصیات طبیعی یاد شده سبب شده ایلات و عشایر متعددی دراین منطقه پراكنده باشند. رشته كوه های زاگرس از كوه های آرارات در شمال آغاز و تا استان فارس در جنوب ایران تداوم یافته و از آن جا به موازات خلیج فارس به شرق كشیده شده و به كوه های پاكستان می رسند. منطقه یاد شده شامل استان های كردستان, كرمانشاه, ایلام, اصفهان, چهارمحال و بختیاری, كهگیلویه و بویر احمد و فارس می شود.

وجود ارتفاعات سرسبز و خنك, در كنار دره های پرآب و جنگلی و دشت های معتدل و نسبتا گرم در یك محدوده نزدیك گاه زندگی كوچ نشینی در چارچوب یك منطقه محدود را میسر ساخته و دام داران را از رنج كوچ های طولانی و برون منطقه رهایی بخشیده است. عشایر كرد از زمان های گذشته در شمالی ترین بخش زاگرس در محدوده استان های آذربایجان غربی و كردستان پراكنده شده اند كه امروزه برخی از آن ها در كوهستان های اطراف اسكان یافته اند. ایلات مشهور شكاك, مامش, زرزا, قره پاپاق و… در استان آذربایجان غربی وایلات گلباغی, طوایف اورامانات, طوایف مریوان, طوایف سنندج, طواف بانه, عشایر جوانرود, طوایف سقز و طوایف مستقل در محدوده استان كردستان و كرمانشاه پراكنده شده اند.

دراستان كرمانشاه كوچ نشینی هنوز رواج دارد و ایلات كرد جاف, كلهر, قلخانی, سنجابی, گوران و كرند در این منطقه پراكنده شده اند. ایلات و عشایر كرد ایران نیز به عنوان حافظان آداب و رسوم و سنت های این قوم بزرگ از اهمیت خاصی برخوردار هستند و دارای جاذبه های گردشگری فراوانی هستند. جامعه عشایری جایگاه ویژه ای دارند. قوم كرد از لحاظ فرهنگی سابقه چشمگیری دارد. زبان، شعر، رقص، موسیقی، آداب و رسوم به جای مانده در این پهنه از سرزمین ایران قدمتی دیرینه دارند.

طوایف لرستان در یك تقسیم بندی به دو بخش لر و لك تقسیم می شوند كه از نظر لهجه, سنن, آداب و رسوم و برخی مسایل مذهبی با یك دیگر تفاوت دارند. ایلات و طوایف لك در شمال و شمال باختری لرستان سكونت دارند و سرزمین لك نشین به صورت خط منحنی در دره های رودخانه سیمره میان بروجرد, نهاوند, خرم آباد, كرمانشاه و ایلام قرار گرفته است. در گذشته لك ها به «طوایف وند» و لرها به «فیلی» شهرت داشتند. الوار ایران در لرستان, بخشی از ایلام, چهارمحال و بختیاری, كهگیلویه و بویر احمد و بخشی از استان فارس و بوشهر زندگی می كنند. در سایر نقاط ایران مثل كرمان نیز طوایف پراكنده لر وجود دارند.

عشایر لر را به لر كوچك(الوار لرستان و ایلام) و لر بزرگ (الوار بختیاری و كهگیلویه و بویر احمد و ممسنی فارس ) تقسیم می كنند. لك ها در واقع جنوبی ترین قبایل كرد به شمار می آمده اند كه امروزه با طوایف لر آمیخته و همسان شده اند. ایل بختیاری كه در استان چهارمحال و بختیاری زندگی می كند بزرگ ترین ایل كوچنده كشور ایران است.

در منطقه كوهمره كه منطقه ای جنگلی بین كازرون و فیروزآباد فارس است ایلات و طوایفی پراكنده شده اند كه مهم ترین آن ها ایل سرخی خوانده می شود. دراین منطقه زندگی كوچ نشینی رونق دارد و در بخش های اسكان یافته نیز فرهنگ عشیره ای و گویش های متنوع و آداب و رسوم خاص آن ها حاكم است. بررسی های تاریخ ایران از اواخر دوره صفویه به بعد نشان می دهد كه ایل بختیاری و در راس آن خوانین بختیاری به دلیل برخورداری از شرایط ویژه جغرافیایی قلمرو ایلی، سازمان قبیله ای و نظام ایلی منسجم، در بیش تر حوادث و وقایع تاریخی ایران حضوری موثر و فعال داشتند. نوع زندگی، آداب و رسوم حاكم بر جامعه بختیاری و ساخت و بافت روستاها مبین نظام های كهنه و نو عشایری در منطقه است.

مجموعه ایل بختیاری همراه با سنن و شیوه های خاص زندگی، به تنهایی یكی از جاذبه های بی نظیر و چشم گیر این منطقه است. زندگی ایلی با الگوی سكونت و آداب و رسوم ویژه، كه مورد علاقه گردشگران و دیداركنندگان داخلی و خارجی است، یكی از دیدنی های جالب توجه قوم لر است. كوچ روهای بختیاری، زمستان را در دشت های شرق خوزستان و تابستان را در بخش های غربی منطقه چهارمحال و بختیاری به سر می برند. آن ها هر ساله از اواخر اردیبهشت ماه از پنج مسیر مختلف همراه با مبارزه ای خستگی ناپذیر با سختی های طبیعت، ضمن عبور از رودخانه ها، دره ها، و پشت سر گذاشتن بلندی های زردكوه در مناطق معینی از دامنه زاگرس پراكنده می شوند و نزدیك سه ماه در این منطقه می مانند و با چرای دام ها در مراتع سرسبز به رمه داری مشغول می شوند.

نحوه معیشت و زیست، الگوی سكونت و باورداشت ها، سنت ها و آداب و رسوم، طبیعت منحصر به فرد منطقه و سرانجام ویژگی راه های ایلی از جمله جاذبه های دیدنی شیوه زندگی عشایر بختیاری است.

عشایر قشقایی كه با كوچ درازمدت خود خطه اصفهان را به خلیج فارس پیوند می دهند, از مشهور ترین ایلات كشور هستند. ایلات خمسه نیز كه شامل ایل عرب, باصری, بهارلو, اینانلو و نفر است یك مجموعه ناهمگون است كه برخی از آن ها به دلایل سیاسی در زمان قاجاریه یك جانشین شدند. ایلات خمسه پس از بختیاری ها و قشقایی ها سومین واحد دام داری متحرك ایران به شمار می آیند.

عشایر عرب در جنوب غرب ایران ساكن هستند واز خصوصیات ویژه ای برخوردارند. آن ها در دوستی اصیل و ثابت قدم بوده و در برابر مشكلات شجاع و مقاوم اند. عشایر بی حرمتی به قومیت خود را به هیچ وجه تاب نمی آورند و میهمان نوازی و آزادمنشی از ویژگی های این قوم سخت كوش است.

علاقه فراوان عرب ها به جشن های ملی و محلی و به جا آوردن كلیه آداب و رسوم مربوط به آنها نیز از جمله جاذبه های گردشگری این قوم به شمار می روند. عید فطر در نزد عرب ها به مدت هفت روز گرفته می شود و عید قربان یك روز تمام به جشن و شادی می گذرد. از آداب كهن این منطقه كه از قرن ها پیش هم چنان پابرجاست گرامی داشتن نوروز و آتش افروزی چهارشنبه سوری است.

ایلات و عشایر حوزه شرق و جنوب شرق

در حوزه شرق و جنوب شرق كشور كه بخشی از خراسان و سیستان و بلوچستان و كرمان و هرمزگان را در بر می گیرد, شرایط آب و هوایی خاصی حاكم است. دراین حوزه تنوع و تضاد اقلیمی شدید و در مجموع منطقه ای كم آب و كم باران با آب و هوی گرم كویری و اختلاف درجه حرارت چشمگیر در شبانه روز است. عشایر بلوچ از مهم ترین ایل های ساكن در جنوب شرق ایران هستند.مجموع شگفتی های طبیعی, حوزه یادشده را به ۴ منطقه ییلاقی (دره های كو ه تفتان و منطقه بردسیر و لاله زار و بارز با آب و هوای لطیف و چشمه های گوارا) معتدل( بااختلاف شدید درجه حرارت در روز و شب) گرمسیری (با هوای خفقان آور و گرمای شدید در شبانه روز) ساحلی (با هوای گرم و مرطوب) تقسیم كرده است.

بیش ترین تراكم جمعیت عشایری این حوزه درامتداد كوهستان های مرتفع مركزی كرمان (شهرستان های كهنوج, بافت, سیرجان, جیرفت و بم) دیده می شوند. طرز زندگی خاص عشایر بلوچ, روابط خویشاوندی، پیوندهای اجتماعی، بهره گیری از منزلت های اقتصادی اجتماعی درون طایفه ای، شناخت امتیازات براساس نظام سلسله مراتبی و سرداری ایلی به همراه آداب و رسوم ویژه این قومیت از جمله جاذبه های این ایل ساكن كرانه های جنوب شرقی ایران است. بلوچ ها در مبارزه با طبیعت و اقلیم سخت و در اثر محدودیت منابع و فقر طبیعت، خصوصیاتی ویژه یافته اند كه آنان را از عشایر مناطق دیگر متمایز می سازد.

ایلات و عشایر حوزه شمال غرب

حوزه شمال غربی ایران شامل سرزمین آذربایجان شرقی و غربی, اردبیل و بخشی از گیلان است كه به دلیل كوهستانی بودن منطقه از تنوع آب و هوایی برخوردار است. جنگل های تنك, مرغزارهای سرسبز و مراتع پهناور از ویژگی های این ناحیه است كه سبب زندگی عشایر در این منطقه شده است. در آذربایجان شرقی طوایف متعددی مانند ایل شاهسون زندگی می كنند. ییلاق آن ها در كوهپایه های سبلان و قوشه داغ در پیرامون اهر و مشگین شهر است و طوایف ارسباران(قره داغ) و طوایف خلخال در كوه های طالش زندگی می كنند. قشلاق شاهسون ها و طوایف ارسباران, جلگه كم عمق مغان است و گرمسیر طوایف خلخال حاشیه رود قزل اوزن است. ایل میلان و ایل جلالی نیز در همین حوزه در منتهی الیه شمال غربی زندگی می كنند.

ایلات و عشایر حوزه شمال شرق

حوزه شمال شرقی ایران به دلیل وسعت زیاد از اقلیم متنوعی بر خوردار است. این سرزمین دارای جنگل در قسمت ها ی شمال غربی و مراتع متوسط و ضعیف در سایر قسمت ها است. ایلات و طوایف این حوزه نیز از پیشینه و قدمت طولانی برخوردارند. بخشی مانند ایلات زعفرانلو و شادلو و قاچورلو از اكرادی هستند كه در زمان شاه عباس اول صفوی به خراسان كوچانده شدند. ایل افشار كه از دیرزمان در خراسان ساكن بوده, از ایلات ترك است. ایلات كرد زعفرانلو در شمال و شمال شرقی خراسان رضوی پراكنده شده اند.

ایلات ترك افشار از منتهی الیه شمالی خراسان, درگز و كوهپایه های كپه داغ تا الله اكبرتا هزار مسجد ایلات ترك افشار و قره قویونلو و… كوچ می كنند. درمناطق تربت جام, تایباد و خواف, ایلات تیموری, هزاره و طوایف بلوچ و سیستانی زندگی می كنند. در حركت به جنوب با ایل بهلولی مواجه می شویم كه ییلاقشان در ارتفاعات بیرجند و قائنات است. تركمن ها جذاب ترین عشایر منطقه شمال شرق ایران هستند كه محل زندگی آن ها، زیورآلات، لباس های محلی، مراسم عروسی و عزای آنها برای گردشگران بسیار جالب است.

ضمن آن كه تقریبا تنها قومی هستند كه اجازه می دهند غریبه ها در مراسم خصوصی آن ها شركت كنند بنابراین بازدیدكنندگان بی هیچ دغدغه ای می توانند مراسم خصوصی چون عروسی و جشن های تركمن های مهربان را از نزدیك ببینند. وجود عشایر تركمن و آداب و رسوم جذاب آن ها سبب شده آن ها یكی از معروف ترین عشایر ایران پس از عشایر قشقایی باشند كه گردشگران تمایل زیادی به بازدید از شیوه زیست و آشنایی با آداب و رسوم آن ها دارند.

ایلات و عشایر حوزه مركزی

حوزه مركزی ایران شامل استان های زنجان, همدان, سمنان, مركزی , تهران و بخشی از مازندران می شود كه ویژگی عمده آن ها نزدیكی به پایتخت است. این ویژگی سبب شده كه كوچ نشینان این مناطق دارای خصوصیات اجتماعی, اقتصادی و روانشناختی متمایزی نسبت به دیگر عشایر باشند. طوایف لر چگینی و غیاثوند, طایفه ترك شاهسون بغدادی و بقایایی از طایفه كلهر در استان زنجان سكونت دارند. بقایایی از طوایف مختلف مانند كل كوهی و میش مستی و … نیز دراستان مركزی در میان ساوه و استان زنجان زندگی می كنند.

در استان همدان نیز طوایف تركاشوند, یارم طاقلو, جیمر و شاهسون زندگی می كنند. در دامنه های جنوبی البرز و در شمال استان سمنان و شمال و شمال غرب استان تهران طوایف نیمه كوچ نشین با تنوع فراوان نژادی و قومی زندگی می كنند.

به طور كلی نوع مسكن میان ایلات و عشایر را می توان به دو دسته خانه و سیاه چادرتقسیم كرد:

خانه مساكنی است كه مصالح آن از چوب یا مواد بنایی مانند خشت و گل، آجر و سنگ و غیره است و بیش تر در نقاط قشلاق هر ایل یا دهكده هایی كه از سوی ایلات مسكون برای تمام ایام سال بنا شده یافت می شود و جنبهٔ دایمی دارند. چادر نیز درمیان بیش تر چادر نشینان عمومیت دارد و با وضعیت زندگی آن ها مناسب است. چادرها را می توان درمدت كوتاهی از روی زمین برچید و بر پشت چارپایان برای بردن به ناحیه ای دیگر حمل كرد. طرح چادرها معمولا یا دایره شكل و یا مسطیلی است.

هر یك از ایلات و عشایر یاد شده دسته ها و رده بندی های ایلی خاص آن منطقه كه به تفصیل در مناطق مورد نظر آورده خواهد شد را رعایت می كنند و آداب و رسوم و شیوه های زندگی هر یك از این اقوام با یك دیگر تفاوت های اساسی دارند كه همه این تفاوت ها و گونه گونی ها سبب شده كه ایلات و عشایر به عنوان جاذبه های دیدنی عصر تكنولوژی به شمار آیند.

منبع :

mehremihan.ir

گلپا گلپا

در اوستا، کهن‌ترین کتاب ایرانیان به جمشید «یم Yima» اشاره شده است. در این روایت؛ جم، دارای فره ایزدی بوده که به فرمان اهورامزد به جنگ با اهریمن پرداخته که موجب خشکسالی و قحطی و نابودی خیر و برکت شده بود.
با نابودی اهریمن وی بار دیگر شادمانی و خرمی و خیر و برکت را به مردم ارزانی داشته و هر درختی که خشک شده بود سبز شد و مردم آن روز را «نوروز» یا «روز نوین» خواندند و همگی به فرخندگی چنین روزی در تشتی جو کاشتند و این رسم برای ایرانیان جاودانه شد.

برخی گفته‌اند جمشید که به زبان فارسی جم و به زبان عربی «منوشخ» نامیده می‌شد در جهان سیر می‌کرد، هنگامی که به آذربایجان رسید، با تاج و تختی مرصع بر بلندای نقطه‌ای در مشرق جای گرفت و روشنایی آن تاج و تخت در هنگام طلوع خورشید مردمان را خیره کرد و آن روز را روز نو خواندند و جشن گرفتند و لفظ «شید» که در پهلوی به معنای شعاع است بر نام وی افزودند و پادشاه را جمشید نامیدند و رسم نوروز جاودانه و پایدار شد.

همچنین گفته‌اند: خداوند در اولین روز از ماه فروردین کار خلقت انسان و سایر مخلوقات را به پایان رساند و آدمی برای سپاسگزاری و قدردانی از خداوند و نعمت‌های وی، به نیایش و شادمانی پرداخت.یکی دیگر از فلسفه‌های جشن نوروز را نزول فروهر‌های (Farvahar) (1) درگذشتگان به زمین در روز اول فروردین دانسته‌اند.

در اوستا آمده است که فروهرهای درگذشتگان پاک در اول فروردین برای احوالپرسی از اقوام خود به زمین می‌آیند و با دیدن مسرت و شادمانی بازماندگان از اهورامزدا برای آنان طلب خیر و رحمت می‌کنند و بازماندگان پیش از آمدن فروهرها به نظافت و خانه‌تکانی منزل پرداخته و آماده پذیرایی از آنان می‌شوند و کلمه فروردین یعنی ماهی که متعلق به فروهران است.

از برپایی مراسم و آیین‌های نوروزی در دوران هخامنشی اطلاع‌ دقیقی در دست نیست و تنها برخی از پژوهشگران چون فیلندر معتقدند که حجاری‌ها و سنگ‌نگاره‌های باقی‌مانده از دوران هخامنشی نشان‌دهنده مراسم نوروزی در تخت‌جمشید است. این آثار نمایشی از تقدیم هدایا از جانب اقوام و ملل تابع هخامنشیان به حضور پادشاه است.

از چگونگی برگزاری نوروز در روزگار اشکانیان آثاری در دست نیست.شادروان پور داوود می‌نویسد: «هر چند اشکانیان، ایرانی‌نژاد و زرتشتی‌کیش بودند ولی تسلط 80 ساله یونانیان موجب شد که آنان در باب آداب و رسوم ایرانی بی‌قید شوند و شاید در پایان دوره حکومت 476 ساله دوباره ملیت ایران قوت گرفت.» (2)

در دوران ساسانی، مراسم عید نوروز را بین شش تا سی روز برگزار می‌کردند و روز ششم فروردین یا نوروز بزرگ را خرداد روز می‌نامیدند و این روز را متعلق به فرشته مقدس خرداد می‌دانستند.

پیروان آیین مزدیسنا همچنین معتقد بودند که زرتشت (650 سال پیش از میلاد مسیح) در این روز متولد شده و در همین روز مقدس با خداوند به راز و نیاز پرداخته است و این روز برای ایرانیان محترم و مقدس شمرده می‌شد.
پادشاهان ساسانی نیز در دربارهای خود آیین‌های نوروز را با شکوه‌ خاصی برگزار می‌کردند و شاه پنج روز اول یا «نوروز عامه» بار عام می‌داد و به رفع حاجت‌های مردم می‌پرداخت، سپس «نوروز خاصه» یا نوروز بزرگ را که از روز ششم فروردین آغاز می‌شد به خود و نزدیکانش اختصاص داده و به جشن و شادمانی می‌پرداختند و نواهای خاص نوروز در این ایام در دربار پادشاه نواخته می‌شد.

از رسوم رایج این روزگار آن بود که مردم در بامداد عید نوروز به یکدیگر آب می‌پاشیدند و شکر هدیه می‌دادند. دلبستگی‌ ایرانیان به سنت‌های گذشته خود موجب شد که نوروز که سمبلی از عظمت و شکوه آنان بود، در سراسر دوران اسلامی، حتی در دوران خلفایی که اعتنایی به این رسومات نداشتند، برپا شود و آشنایی و آگاهی فرمانروایان اموی و عباسی از آیین‌ هدیه دادن به حاکمان دلیلی برای گرایش فرمانروایان عرب به برگزاری نوروز شد.

با کاهش قدرت و نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی و ایجاد حکومت‌های مستقل چون صفاریان و سامانیان و تعلق خاطر پادشاهان ایرانی‌نژاد به اجرای رسومات ایرانی، موجب احیای نوروز و برگزاری باشکوه این جشن شد.

 ابوالفضل بیهقی نیز در قسمت‌های مختلف تاریخ خود اشاراتی به دادن هدیه در نوروز مهرگان کرده است که نشان دهنده تداوم رسومات نوروزی در دوره غزنویان می‌باشد.با روی کار آمدن حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، برخی از آداب اسلامی با آیین‌های نوروزی درآمیخت و تلاش عالمان شیعه در جمع‌آوری احادیث و روایات معصومین در رابطه با نوروز، بر رونق بیشتر این جشن افزود.

نقاشیی از برگزاری آیین نوروزی در دوره شاه عباس

برای مثال در حدیثی از علامه محمدباقر مجلسی به نقل از امام جعفر صادق(ع) آمده است که امام صادق(ع) نوروز را روزی فرخنده و خجسته و روزی که در آن آدم آفریده شده معرفی می‌کند.(3)

آشنایی با مراسم عید نوروز در برخی کشورهای جهان

– عید نوروز در پاکستان

در پاکستان غالبا صفت “عالم افروز” را در مورد نوروز به کار می‌برند و این حکایت از علاقه‌مندی مردم این کشور به نوروز دارد. بسیاری از خانواده‌های پاکستانی مراسم نوروز را گرامی می‌دارند، به طوری که برای یکدیگر کارت تبریک طلایی و الوان مزین به گل و بلبل که نشان از نو شدن طبیعت دارد، می‌فرستند که معمولا بر آن عبارت عید مبارک نقش بسته است.آنها هم مانند ایرانی ها خانه‌تکانی می‌کنند، لباس نو می‌پوشند، به دید و بازدید می‌روند و سعی می‌کنند کدورت و غم‌ را از دل‌ها بزدایند و زندگی را به شادی بگذرانند.

خانواده‌های پاکستانی به هنگام نوروز سفره نوروزی رنگین می‌گسترانند و انواع شیرینی و میوه‌ها را بر آن می‌چینند و بزرگترها به کوچکترها هدیه می‌دهند. از آداب و رسوم عید نوروز در میان مردم پاکستان تهیه نمودن انواع شیرینی مثل «لدو»، «گلاب حامن»، «رس ملائی»، «کیک برفی»، «شکرپاره»، «کریم رول»، «سوهن حلوا» و همچنین پختن غذاهای معروف این ایام و عیدی دادن و گرفتن و دید و بازدید اقوام است.

– عید نوروز در تاجیکستان

نوروز در تاجیکستان، به خصوص در “بدخشان” با شکوه بسیار برگزار می‌شود. نوروز برای مردم تاجیک که روزگاری سرزمینشان بخشی از ایران بزرگ محسوب می‌شده عید ملی اجدادی است و آن را غدیر ایام یعنی عید بزرگ می‌خوانند.
کلمه ایام در بدخشان مرادف عید یا به جای آن به کار می‌رود. هر خانواده چند روز مانده به عید خود را برای برگزاری آن آماده می‌سازد. خانه تکانی صورت می‌گیرد. همه از کوچک و بزرگ با بی‌قراری منتظر رسیدن نوروز می‌شوند. تاجیک‌ها در نخستین روز نوروز، صبحانه را با انواع غذاهای شیرین صرف می‌کنند که عبارت است از حلوا، شیربرنج، غوز حماچ ، به این امید که تا پایان سال زندگی شان شیرین باشد. پس از صرف صبحانه پارچه سرخی را بالای در ورودی خانه می‌آویزند که آن را نشانه بهروزی و خوش‌بختی می دانند. آنگاه اثاث خانه را که از قبل تمیز کرده‌اند به طرزی نیکو می‌چینند، سپس پنجره‌ها را می‌گشایند تا نسیم نوروزی در زوایای خانه به گردش درآید.

همه لباس تازه به تن می‌کنند و کوچکترها در حالی که غنچه‌ای از گل سرخ در دست دارند نزد بزرگترها می‌روند و با گفتن”شاگون بهار مبارک” سالی خوش برایشان آرزو می‌کنند. در بدخشان در شب دوم سال نو از کله و پاچه گوسفند وگندم غذای مخصوصی تهیه می‌کنند که به آن “باج” می‌گویند. نوروز در بدخشان سه روز ادامه دارد.

– عید نوروز در جمهوری آذربایجان

nowruz celebration in azerbaijan

نوروز یکی از جشن‌های بزرگ در جمهوری آذربایجان است. این جشن همه ساله از بیستم تا بیست و دوم مارس که تقریبا برابر با اول تا سوم فروردین است در این کشور برگزار می‌شود. در آذربایجان از چند هفته مانده به نوروز مردم برای برگزاری این عید خود را آماده می‌کنند؛در شب چهارشنبه دختران نیتی در قلب خود می‌کنند و در گذرگاه‌ها می‌ایستند و اگر سخنی موافق خواست خود از رهگذری بشنوند بسیار خوشحال می‌شوند و مطمئن می شوند که حاجتشان برآورده خواهد شد . براین اساس مردم سعی می‌کنند در ایام نوروز سخنی نامناسب که از آن بوی یاس به مشام آید بر زبان نیاورند و از به کار بردن سخنان ناپسند و حزن‌آور بپرهیزند.

در میان مراسم نوروزی جمهوری آذربایجان، رسم‌هایی نظیر فرستادن سفره سمنو، انداختن کلاه پوستین به درها، آویزان‌ کردن کیسه و توبره از سوراخ  بام در شب عید و درخواست هدیه نورزی از صاحبخانه بسیار قابل توجه‌اند که در مجموع عاملی برای ایجاد ازدیاد محبت و مودت در میان مردمند. در عید نوروز نمایش‌ها و بازی‌های مختلف که فزاینده شادی می‌باشند در جمهوری آذربایجان رواج می‌گیرد. در این میان می‌توان از اسب‌سواری، شمشیربازی، کمنداندازی، ورزش‌های زورخانه‌ای، طناب‌ بازی و مانند اینها نام برد که در همه آنها اصل بر شادی و نشاط است.

– عید نوروز در قرقیزستان

نوروز قرقیزستان هم با شباهت‌هایی از نوروز آذربایجان از یک هفته قبل از آغاز فصل بهار جشن گرفته می‌شود. اولین نوید آمدن فصل بهار در این کشور با نخستین غنچه‌های بهاری و جریان شدید رودهایی که با آب شدن برف از ارتفاعات جریان پیدا می‌کنند آغاز می‌شود.

یکی از رسم‌های نوروزی که نسل به نسل به قرقیزهای امروزی منتقل شده است شرکت در مسابقات اولاک تارتیش (Ulak Tartysh) است. تیم‌ها از یک هفته قبل از شروع مسابقه به تمرین در پیست‌های اسب سواری می‌پردازند.

اگرچه مسابقات دیگری در ایام نوروز در قرقیزستان برگزار می‌شود اما این بازی یکی از معروف ترین ها بین قرقیزها به شمار می‌آید.

قرقیزستانی‌ها آمدن بهار را با پوشیدن لباس‌های نو و محلی و همچنین طبخ انواع غذا و شیرینی جشن می‌گیرند و می‌توان حال و هوای عید را در سراسر این کشور به عینه مشاهده کرد.

-عید نوروز در ازبکستان

عید نوروز در ازبکستان تعطیل رسمی است. در ایام نوروز سراسر کشور چراغانی می‌شود مردم لباس نو به تن می‌کنند؛ از آنجا که دولت کمونیستی اتحاد شوروی سابق، نوروز را جشنی دینی می‌دانست از برگزاری آن جلوگیری می‌کرد، در نتیجه مردم به نقاط دور از شهر می‌رفتند تا بتوانند مراسم نوروزی را برپا دارند. از همین رو بسیاری از این جای‌ها با نام نوروز همراه شده است، نظیر نوروز بلاق (چشمه نور)، نوروز‌سای (جویبار نوروز) و نوروز تپه (فرازگاه نوروز).

در ازبکستان و نیز در تاجیکستان نوروز بدون سمنو، رنگ و بویی ندارد. سمنو برای آنان همانند ایرانیان، یادآور نوروز است. همچنین آیین چهارشنبه سوری همانند ایران در بسیاری از شهرها و نواحی گوناگون ازبکستان با شور و حال تمام برگزار می‌شود و بخصوص در بخارا و سمرقند از شکوه و استقبال بسیار برخوردار است.

– عید نوروز در افغانستان

نوروز در افغانستان یا به عبارتی در بلخ و مزار شریف هنوز به همان فر و شکوه پیشین برگزار می‌شود. در روزهای اول سال همه دشت‌های بلخ و دیوار و پشت بام‌های گلی آن پر از گل سرخ می‌شود. بلخ سبدی از گل سرخ یا اجاق بزرگی می شود که این لاله ها در آن می‌‌سوزد. این گل فقط در بلخ به وفور می‌‌روید و از این رو جشن نوروز و جشن گل سرخ هر دو به یک معنی به کار می‌رود.
از آیین و رسم نوروزی در سرزمین بلخ می‌توان به شستشوی فرش‌های خانه و زدودن گرد و غبار پیش از آمدن نوروز و انجام مسابقات مختلف از قبیل بزکشی، شتر جنگی، شتر سواری، قوچ جنگی و کشتی خاص این منطقه اشاره نمود.

– عید نوروز در قزاقستان

مردم قزاقستان نوروز را اعتدال بهاری می‌‌دانند و بر این باورند که در این روز ستاره‌های آسمانی به نقطه ابتدایی می‌‌رسند و همه جا تازه می‌شود و روی زمین شادمانی بر قرارمی‌شود. به اعتقاد آنها نوروز روزی است که «سنگ نیلگون» سمرقند آب می‌شود.
در شب سال تحویل  هر صاحبخانه دو شمع در بالای خانه‌اش روشن می‌کند و خانه‌اش را خانه تکانی می‌‌کند؛ چون مردم قزاق باور بر این دارند که تمیز بودن خانه در آغاز سال نو باعث می‌شود افراد آن خانه دچار بیماری و بدبختی نشوند.

در عید نوروز جوانان یک اسب سرکش را زین کرده و عروسکی که ساخته دست خودشان است با آویز زنگوله‌ای به گردنش درساعت سه صبح که ساعتی معین از شب قزیر است رها نموده تا به این شکل مردم را بیدار کنند. عروسک در حقیقت نمادی از سال نو است که آمدن خود را سوار بر اسب به همه اعلام می‌کند.
نوروز برای قزاق‌ها بسیار مقدس بوده و اگر در این روز باران یا برف ببارد آن را به فال نیک می گیرند و معتقدند سال خوبی پیش رو خواهند داشت. در عید نوروز مردم لباس نو و سفید به تن می‌کنند که نشانه شادمانی است.

دید و بازدید اقوام دراین ایام با زدن شانه‌ها به یکدیگر از آیین و رسوم مردم قزاق در ایام عید نوروز است، همچنین پختن غذایی به نام نوروز گوژه (آش نوروز) که تهیه آن به معنی خداحافظی با زمستان و غذاهای زمستانی است و از هفت نوع ماده غذایی تهیه می‌شود در این ایام جزو آیین و رسوم این سرزمین است.
مسابقات معروفی نیز در ایام نوروز در قزاقستان برگزار می‌شود که از مهم‌ترین آنان می‌توان به «قول توزاق» اشاره نمود که بین گروه های مرد و زن برگزار می‌شود. اگر برنده زن‌ها باشند قزاق‌ها معتقدند آن سال خوب و پربرکتی است اگر مردها پیروز شوند آن سال نامساعد خواهد بود.

– عید نوروز در زنگبار (تانزانیا)

شاید تعجب کنید اما حتی در زنگبار هم مردم نوروز را جشن می گیرند؛‌ چراکه در قرن‌های گذشته گروه بزرگی از مردم شیراز به زنگبار در کرانه‌های شرقی قاره افریقا کوچ کردند و آیین‌های ایرانی خود مانند نوروز را نیز با خود بردند. جشن نوروز در زنگبار «نوروزی» نامیده می‌شود و هنوز یکی از جشن‌هایی است که با تغییر فصل در این کشور گرامی داشته می‌شود و بین مردم رواج دارد.

 -عید نوروز در آلبانی، کوزوو و ترکیه

در آلبانی و کوزوو روز نوروز سلطان جشنی ملی است که با صوفیه بکتاشی پیوند خورده است. نوروز در آلبانی برای همه عزیز و محترم است و با عقاید مذهبی مردم پیوند خورده است. صوفیان آلبانی نوروز را به عنوان بزرگداشت تولد امام علی می‌شناسند، در حالی که برای آلبانی‌های سکولار جشن آن با آغاز بهار پیوند خورده است.

در تکیه صوفی‌های آلبانی و کوزوو، نوروز زمانی برای دید و بازدید است و غذاهای مانند گوسفند طبخ برای پذیرایی میهمانان طبخ می‌شود. مراسم‌های مناجات و دعاهای مرتبط با این روز‌ها نیز برگزار می‌شود.

در بین صوفیان بکتاشی و علویان خارج از آلبانی به ویژه در ترکیه نوروز با جشن‌های مربوط به امام علی است.

در سراسر آناتولی جشنواره‌های مختلفی برای نوروز برگزار می‌شود که در هر منطقه متفاوت از دیگری است. اما اغلب آنها آب، آتش، گشت و گذار در طبیعت و آرزوی سلامتی را شامل می‌شوند.

در بسیاری از مناطق جنوب شرقی اروپا که زمانی تحت حکومت عثمانی بوده‌اند جشن نوروز مشابه جشن عید پاک است و یکی از موارد مشابهت آنها سنت تخم مرغ‌های رنگ شده است. تا اواسط قرن بیستم جشن نوروز در بسیاری از مناطق رومانی و بلغارستان، آلبانی و کوزوو و در میان تاتارهای کریمه اوکراین برگزار می‌شد.

نوروز به عنوان عید باستانی و نوزایی دوباره طبیعت برای بسیاری از کشورها از اهمیت زیادی برخوردار است و با جشن های مختلف آن را گرامی می دارند تا سال جدید خود را با انرژی و شادی آغاز کنند، شما درباره این عیدبزرگ چه می دانید؟؟

پی‌نوشت‌ها:
1) فروهر: طبق مندرجات اوستا فروهر نیرویی است که اهورامزدا برای نگهداری آفریدگان نیک‌ایزدی از آسمان فرو فرستاده و نیرویی است که سراسر آفرینش نیک از پرتو آن پایدار است (دهخدا)
2) به نقل از زکایی پرویز- نوروز تاریخچه و مرجع‌شناسی – صفحه 7
3) به نقل از بلوکباشی علی- نوروز جشن نوزایی آفرینش – صفحه 33

در ایران باستان جشن‌های فراوانی مانند عید نوروز و شب یلدا وجود داشته است یکی از این جشن‌ها هم چهارشنبه سوری نام دارد. مراسم چهارشنبه سوری در غروب شب قبل از آخرین چهارشنبه سال برگزار می‌شود. تاریخچه چهارشنبه سوری به سال‌های بسیار دور برمی‌گردد. این جشن خود آمیزه‌ای از چند رسم کوچک و بزرگ است. سنت اصلی در آداب و رسوم چهارشنبه سوری برپایی آتش و خواندن شعر «زردی من از تو، سرخی تو از من» هنگام پریدن از روی آن بوده.

این شعر دعایی بوده است که ایرانیان از قدیم برای آتش می‌خواندند و از آن می‌خواستند تا بیماری‌ها و کسالت‌ها و نگرانی‌های سالی که گذشته را از آن‌ها بگیرد تا سال جدید را با شادکامی و سرزندگی شروع کنند. چهارشنبه سوری همچنین اولین پایکوبی برای پیشواز بهار شمرده می‌شود.

حق تصویر متعلق به سایت دیجی کالا مگ

قدیمی‌ترین اشاره به چهارشنبه سوری را می‌توان در کتاب «تاریخ بخارا» نوشته‌ی ابوبکر محمد بن جعفر نرشخی (۲۸۶ تا ۳۵۸ هجری قمری) پیدا کرد. آنجا که می‌نویسد: «… و چون امیر منصور بن نوح به مُلک بنشست، اندر ماه شوال سال سیصد و پنجاه، به جوی مولیان، فرمود تا آن سرای را دیگر بار عمارت کردند و هر چه هلاک و ضایع شده بود بهتر از آن به حاصل کردند. آن‌گاه امیر به سرای بنشست و هنوز سال تمام نشده بود که چون «شب سوری» چنان که «عادت قدیم» است، آتشی عظیم افروختند. پاره‌ای از آن بجست و سقف سرای در گرفت و دیگر باره جمله سرای بسوخت.»

حق تصویر متعلق به سایت دیجی کالا مگ

معنای لغوی چهارشنبه سوری

عبارت «چهارشنبه سوری» از دو کلمه تشکیل شده است که یکی به معنی روزی از روزهای هفته و دومی شکلی دیگری از کلمه سرخ است.

آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در نقاط مختلف ایران:

چند روز قبل از چهارشنبه آخر سال، مردم به کوه و بیابان می‌رفتند و هیزم جمع می‌کردند. قبل از غروب این هیزم‌ها را را در حیاط خانه، میدان شهر یا کوچه و برزن‌ها در دسته‌های فرد با فاصله از هم می‌چیدند. اندکی پس از غروب، آتش بر پا می‌کردند و از روی آن می‌پریدند. کسی نمی‌بایست به آتش فوت می‌کرد. اهل خانه همگی از روی آتش می‌پریدند. برای خاموش کردن آتش، آن را به حال خود رها می‌کردند تا خاموش شود یا روی آن آب می‌ریختند.

گیلان

رسم چهارشنبه سوری در مناطق مختلف استان گیلان متفاوت است. در منطقه ماسال و آبادی‌های جنگلی اطراف آن و کوهستان‌های تالش، چهارشنبه سوری را “کولی کولی چارشنبه” می‌نامند. مردم ماسال، شب چهارشنبه سوری به طرف قبله در هفت جا پشته‌های کاه می‌گذارند و هنگام غروب، آتش می‌زنند، سپس از روی آتش می‌پرند و می‌گویند: “کولی کولی چارشنبه.” همه مردم آن شب شادی کرده و عده‌ای با تفنگ شلیک می‌کنند و بعد در کنار سفره شام جمع می‌شوند. مرسوم است که در این شب در سفره باید هفت نوع خورش و خوردنی باشد.

در شهرستان آستارا نیز مردم توده‌هایی از کلش برنج را به تعداد پنج یا هفت تا نه کپه گرد می‌آورند و آتش می‌زنند، اول بزرگترها و بعد جوان‌ترها و بچه‌ها از روی آن‌ها می‌پرند.

در منطقه دیلمان نیز پنج یا هفت تپه گون می‌گذارند، آتش می‌زنند و از روی آن می‌پرند و می‌گویند: “گل گل چارشنبه، نکبت بشه دولت بیه.”

در شهرستان رودبار نیز سه تا هفت کپه کاه می‌گذارند و آتش می‌زنند و از آتش سرخ رویی می‌خواهند.

در بندر انزلی نیز از روی آتش کلش‌های شالی می‌پرند و می‌گویند: “گول گول چارشنبه، به حق پنشنبه، نکبت بشه، شوکت بیه، زردی بشه، سرخی بیه.”

در منطقه نومندان، لیسار و هشتپر نیز هفت کپه کلش روشن می‌کنند و به زبان ترکی درد و بلای‌شان را روی شعله‌های آتش می‌ریزند. پس از پریدن از روی آتش، ظروف شکستنی معیوب را به‌دور می‌ریزند و دختران دم بخت را برای دقایقی از خانه بیرون می‌کنند تا در آن سال به خانه بخت بروند و ظرف آبی را هم که کنار آتش‌ها نهاده‌اند، به زمین می‌پاشند.

“آب” دومین عنصر مهمی است که به اشکال مختلف در مراسم چهارشنبه سوری در گیلان حضور دارد. در اغلب نقاط شرق گیلان، چهارشنبه سوری ظرف آبی از رودخانه یا چشمه به خانه می‌برند و بعضی هم هنگام بردن آب کلامی هم حرف می‌زنند و این آب را “لال آب” می‌نامند.

در منطقه املش نیز پس از پریدن از روی آتش، جوانان کوزه‌ای برمی‌بردارند و آن را آب هفت چشمه پر می‌کنند و این آب را که “آب هفت کوثر” می‌نامند به طرف آسمان می‌پاشند تا سال بارانی داشته باشند و با بقیه آن سر و روی خود را می‌شویند تا سلامتی بیاورد و بخشی از آب را در مرزعه می‌پاشند تا زمین پر محصول شود.

در منطقه دیلمان از توابع شهرستان سیاهکل نیز صبح چهارشنبه مردم به حمام می‌رفتند و با نوعی جام برنجی معروف به چل طاس (چل کلید) پنج تا هفت یا نه جام آب روی سر خود می‌ریختند.

همچنین در مناطق تالش، رودبار و شرق گیلان، به‌ویژه مناطق کوهستانی رسم است که شب چهارشنبه سوری از روی آب روان می‌پرند و این کار را موجب دفع بلا و بیماری می‌دانند.

در منطقه رستم آباد شهرستان رودبار پس از پریدن از روی آب، بزرگ خانواده دو سنگ از داخل آب برمی‌دارد؛ یکی را در انبار برنج و دیگری را در انبار آرد می‌گذارد تا برکت بیاورد.

در شهر تالش عنصری اسطوره‌ای به نام “چارشنبه خاتون” وجود دارد که با صفات “گلابتون گیسوی بلند اندام زیبا” و “پری گیسو بلند خوش اندام” و این‌گونه القاب توصیف می‌شود. چارشنبه خاتون با آب و برکت پیوند خاصی دارد. این پری گیسو بلند در شب چهارشنبه سوری به هر خانه‌ای سر می‌زند و از غذاهای خاص چهارشنبه سوری که برایش گذاشته‌اند، لقمه‌ای می‌خورد و برای خانواده‌هایی که خانه خود را در آستانه بهار و سال نو پاکیزه کرده‌اند، دعا می‌کند و به آن‌ها برکت می‌دهد. در تالش رسم است که شب چهارشنبه سوری مقداری از غذاهای خود را در ظرفی می‌گذارند و پشت در خانه یا اتاق قرار می‌دهند تا “چارشنبه خاتون” از آن بخورد و برایشان برکت بیاورد. مردم این مناطق برای دیدن “چارشنبه خاتون” باید بعد از نیمه شب چهارشنبه آخر سال سر کهنه‌ترین چاه آب منطقه بروند، لباس را به‌طور کامل از تن به‌در کنند، سر در چاه فرو برند و “چارشنبه خاتون” را صدا بزنند، آن‌گاه آب چاه می‌جوشد و خاتون بلند بالای گلابتون گیسوی چهارشنبه از آن بیرون می‌آید و سیلی به گوش کسی که صدایش کرده است می‌زند، اگر او نترسید و نگریخت و یا بی‌هوش نشد، هرچه از او بخواهد برایش فراهم می‌کند.

در برخی مناطق استان گیلان نیز خریدن آینه، اسفند و ماهی سفره هفت سین نوروز در شب چهارشنبه سوری را خوش شگون می‌دانند؛ به‌ویژه در رشت این کار را با آداب خاصی انجام می‌دهند. معمولاً اگر دختر دم‌ بخت در خانه داشته باشند، خریدن اسفند برعهده اوست. دختر از خانه بیرون می‌رود و از اولین دکان رو به قبله می‌پرسد: “اسفند داری؟” و بی‌آن‌که منتظر جواب بماند، به راه می‌افتد و از دکان‌های دیگر تا هفت دکان همین سئوال را می‌پرسد و سپس به سراغ اولی برمی‌گردد و از او اسفند می‌خرد. فروشنده هم این شعر را برایش می‌خواند: “اسفن دو کون، چاووش بیه، تی مرد مار به هوش بیه”، یعنی اسفند دود کن و با آن طلسم‌ها را باطل کن تا چاووش بیاید و مادر شوهرت به هوش بیاید.

علاوه بر اسفند، آینه، آجیل، سبزی و ماهی سفره هفت سین بسیاری از لوازم دیگر عید را هم شب چهارشنبه سوری تهیه می‌کنند. به همین دلیل بازار فروشندگان و بازارهای هفتگی در گیلان بسیار گرم است و بازار چهارشنبه سوری حال و هوای خاصی دارد.

معمولاً بازار را چراغانی و آذین می‌بندند و هر فروشنده‌ای با شعر و ترانه‌ای به عرضه کالای خود می‌پردازد. بازارهای هفتگی پیش از نوروز را به هر روزی که منسوب باشد، “عید بازار” می‌نامند.

“شال اندازی” هم از رسم‌های پرشور و زیبای چهارشنبه سوری در استان گیلان و اغلب مناطق ایران است که امروزه تا آبادی‌های دوردست کوهستانی و جنگلی عقب‌نشینی کرده و در همه جا معمول نیست. شب که فرا می‌رسد، پسران جوان شال یا دستمالی برمی‌دارند و برای شال‌ اندازی و یا دستمال‌ اندازی به خانه همسایه‌ها و اهل محله می‌روند. معمولاً سر راه گلی هم می‌چینند و به گوشه شال یا دستمال می‌بندند و آن را آهسته از در اتاق به داخل می‌اندازند و خود در گوشه‌ای پنهان می‌شوند. صاحب خانه مقداری آجیل چهارشنبه سوری و شیرینی و گاهی پول به‌جای گل در دستمال یا شال می‌بندد و آن را در آستانه در قرار می‌دهد و شال اندازان آن را برمی‌دارند و به سرعت دور می‌شوند.

“شال اندازی” در منطقه تالش در گذشته به نوعی خواستگاری تلقی می‌شد. پسری که دختری را می‌خواست، سعی می‌کرد زودتر از دیگران برای شال اندازی به خانه آن دختر برود، چون گاهی صاحب خانه اولین شال انداز را به نزد خود می‌خواند و دخترش را نامزد او می‌کرد که البته در این‌گونه موارد، شال انداز چندان ناشناس هم شال نمی‌انداخت.

“بره گردانی” در گذشته در مناطق کوهپایه‌ای گیلان رسم بود که گالش‌ها بره سفید و سرحال به اصطلاح “شیر مستی” را انتخاب می‌کردند، پشتش را با حنا رنگ کرده و دستمال رنگینی به گردنش می‌بستند و به خانه روستاییان می‌رفتند.

بره را در اطاق نشیمن رها می‌کردند، بره در اتاق گشتی می‌زد و صاحب خانه یکی دو سکه پول و مقداری آجیل و شیرینی در دستمال گردنش می‌ریخت، بچه‌ها هم دستی به سر و گوش بره می‌کشیدند و نوازشش می‌کردند. گالش هم سال نو را مبارک می‌گفتند و با بره به خانه‌ای دیگر می‌رفتند. “بره گردانی” را گاهی شب اول سال هم انجام می‌دادند و مردم پای بره را خوب و خوش شگون می‌دانستند.

“فال گرفتن” و “خبرگیری از آینده” نیز از رسم‌های چهارشنبه سوری در نقاط مختلف گیلان است. فال گوش ایستادن بر سر چهارراه‌ها و گفت‌وگوی اولین رهگذران را به تناسب نیت خود تأویل کردن و فال کوزه گرفتن، از این‌گونه رسم‌ها است.

رسم دیگر چهارشنبه سوری در گیلان، “قاشق زنی” است که اگرچه امروزه بیشتر برای بچه‌ها جنبه تفریح و بازی دارد، اما در اصل یک نوعی مرادخواهی بوده است. قاشق زن‌ها با موادی که ضمن قاشق زنی جمع می‌کردند، آش می‌پختند و بین مردم تقسیم می‌کردند تا مرادشان برآورده شود.

پس از چهارشنبه سوری، دیگر همه در تدارک نوروز هستند. کهنه کوزه‌های گلین را با خاکستر آتش چهارشنبه سوری به دور افکنده‌اند، گرد و غبار سال را از در و دیوار خانه زدوده‌اند.

دانه‌های گندم، برنج و عدس در کاسه‌ها سبز شده‌اند تا به نشانه سرسبزی و برکت بر خوان نوروزی نهند و تخم مرغ‌ها را رنگ قرمز زده‌اند تا در بساط هفت سین، شادی و زایندگی و تداوم نسل را نمادی و نشانه‌ای آرمانی باشد و بچه‌ها را عیدانه و بازیچه‌ای دلنشین، کودکان را در حد توان لباس نو پوشانده‌اند و یا جامه تمیز دربر کرده‌اند و بزرگترها نیز خانه را به گل و سبزه آراسته و آب و جارو کرده‌اند.

خوش‌قدمان در راهند تا شاخه‌های شمشاد همیشه سبز بر در خانه‌ها ببندند، برگی از دفتر زمانه می‌خواهد ورق بخورد و اینک صدای پای بهار نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود

در این راستا هوشنگ عباسي پژوهشگر گيلاني می گوید: گيلانيان از قديم بر اين باور بوده اند كه اجراي آيين چهارشنبه سوري پليدي ها را از انسان زدوده و سلامتي را به ارمغان مي آورد.

وی در خصوص مراسم آييني نوروز در استان گيلان گفت: خيمه شب بازي يكي از نمايشهاي پيشواز از نوروز است كه تا چهل سال پيش نيز در شهرهاي گوناگون گيلان اجرا مي شد كه آنرا «گوشي» مي ناميدند.

وي ادامه داد: خيمه شب بازان افرادي دوره گرد بودند كه در شهر رشت متمركز بودند و اين افراد عروسكهايشان را به بازارهاي هفتگي سراسر استان مي بردند و به نمايش مي گذاشتند و با خواندن اشعار شاد و في البداهه تماشاگران را مشغول ساخته و از آنها در پايان پول مي گرفتند.

اين محقق گيلاني با اشاره به مراسم چهارشنبه سوري در آخرين چهارشنبه سال گفت: كول كوله چهارشنبه (چهارشنبه سوري) در گيلان و در همه نقاط ايران به عنوان يكي از آيين هاي پيش از نوروز متداول بوده و هست.

وي ادامه داد: آيين چهارشنبه سوري بنا بر يك باور قديمي در غروب آخرين روز چهارشنبه سال برگزار مي شود، براساس اين باور اجراي اين رسم و آيين از انسان پليدي و بيماري را رفع مي كند و تندرستي و سلامتي را به ارمغان مي آورد.

وي افزود: در غروب آخرين چهارشنبه سال، گيلانيان سه، پنج يا هفت كپه آتش، از كاه و ساقه خشكيده برنج آتش مي افروزند و از روي آن مي پرند و اشعار مختص اين مراسم را مي خوانند.

عباسي گفت: پس از پايان مراسم‌، خاكستر كاه سوخته را در پاي گياهان مي ريزند و بر اين باورند كه اين كاه سوخته، موجب افزودن بار و ميوه درختان مي شود، همچنين در شب چهارشنبه سوري با طبخ انواع غذاها باور دارند كه بيماري ها از افراد رويگردان شده و سلامتي به افراد خانواده روي مي آورد.

وي افزود: گيلانيان بر اين اعتقادند كه نيت و دعاي آدمي در اين شب مستجاب مي شود و خريد آيينه، اسپند، شمع و ماهي سفره هفت سين در اين روز شگون دارد.

عباسي ادامه داد: از ديگر آيين شبهاي چهارشنبه سوري، فال گوش و گشايش بخب بود، بدين ترتيب كه در اين شب، زن و مرد براي تشخيص بخت و اقبال سال جديدشان سرچهار راه و يا گذرگاه هاي عابران نشسته يا پنهان مي شدند و به سخنان عابران گوش مي دادند و از موضوع حرفهاي نخستين عابري كه از كنار آنها رد مي شد، احوال سال جديد خود را پيش بيني مي كردند.

غذاهای مرسوم گیلانی‌ها در شب چهارشنبه سوری ترش تره با برنج بود که ترش تره را با چهل گیاه درست می‌کردند. خاتم تره، ترنگ زبان، خَنَش، چواش، خانه‌سوزان، برگ سیر، باقلا‌ولک، کبار، چینی گول، چوچاق، شیرین‌واش، خالی‌واش، روغنی‌واش، بِنه، و گوسفند تعدادی از این گیاهان بودند.

تبریز

تبریزی‌ها در گذشته رسم و رسوم مفصلی برای برگزاری جشن چهارشنبه سوری داشتند. از خرید آجیل چهارشنبه سوری که معمولا عصر روز سه شنبه یعنی یک روز قبل از چهارشنبه سوری انجام می‌دادند تا خرید لباس برای کوچک‌ترها. در روز جشن چهارشنبه سوری یک سینی طبق مانند شامل پارچه لباس، آجیل و لباس عروس یا داماد از سوی خانواده دختر و پسری که نامزد بودند و هنوز سر زندگی خودشان نرفته بودند رد و بدل می‌شد که در اصطلاح به آن «چهارشنبه لیق» می‌گفتند که در واقع به معنای مژدگانی یا مشتلق چهارشنبه سوری بود.

غروب چهارشنبه در پشت بام خانه‌ها یا جلوی خانه‌ها آتش روشن می‌کردند و شعر معروف چهارشنبه سوری را حین پریدن از روی آتش می‌خواندند: زردی من از تو، سرخی تو از من. در زمان‌های دورتر تبریزی‌ها هر4چهارشنبه ماه اسفند را جشن می‌گرفتند و آتش روشن می‌کردند و برای هر کدام از چهارشنبه‌های ماه اسفند اسم داشتند.

مازندران

در گذشته مازندرانی‌های برای برگزاری جشن چهارشنبه سوری حسابی سنگ تمام می‌گذاشتند و هنوز هم جز استان‌هایی محسوب می‌شوند که به برگزاری درست و اصولی جشن چهارشنبه سوری اهمیت می‌دهند. از پختن آش ترش و آش چهل گیاه یا همان آش گزنه گرفته تا روشن کردن هفت کپه آتش به خاطر تقدس عدد هفت.  فالگوش ایستادن، شال انداختن برای گرفتن مشتلق و قاشق زنی از دیگر آداب و رسوم مازندرانی‌ها در جشن چهارشنبه سوری بودند. در منطقه کلاردشت اهالی به ویژه آن‌هایی که اصلیتی کرد دارند معمولا چند مراسم چهارشنبه سوری برگزار می‌کنند، حتی برخی اهالی روستاهایی مثل «کلنو» از برگزاری سه چهارشنبه سوری در گذشته تعریف می‌کنند. این سه مراسم عبارت بودند از: «کُله چهارشنبه»، «خاله چهارشنبه» و چهارشنبه آخر که همان «چهارشنبه سوری» است.

در برخی محله‌ها در هر سه شب شمع‌های دست ساز را در چند جای مختلف مثل کنار مسجد، آب روان،چاه، چشمه و یا جلوی خانه‌ها روشن می‌کردند ( دربعضی محله‌ها فقط جلو در خانه‌ها و زیرپنجره‌ها) و دسته‌های کاه را آتش می‌زدند و از روی آن می‌پریدند و «سرخی من از تو،زردی تو از من» می‌خواندند. برای شام هم برنج می‌خوردند ( البته آ‌ن‌هایی که بضاعت‌شان اجازه می‌داد) تا تمام سال خانه‌شان برکت داشته باشد.

در اغلب نقاط مازندران به خصوص مناطقی مثل کلاردشت در این شب آن‌هایی که دست‌شان به دهن‌شان می‌رسید حتما برای شام سبزی پلو با ماهی را به صورت گرده‌پیج می‌خوردند. «تره کُلا»،«تره» و «شیر تره» ، «ماست و برنج کته» هم از جمله غذاهای این شب هستند. در گذشته از جمله آداب و رسوم عید کلاردشت خوردن «شیر تره» از ملزومات شب چهارشنبه سوری بود چرا که معتقد بودند که اگر در این شب «شیر تره» بخورند سال سبزی را پیش رو خواهند داشت.

ارومیه

مراسم جشن چهارشنبه سوری در منطقه آذربایجان غربی و شهر ارومیه از اواسط اسفند ماه آغاز می‌شود. در حقیقت خانه‌تکانی در اواسط اسفند آغاز می‌شود و تا شب چهارشنبه سوری تمام می‌شود. اهالی این دیار هنوز هم به اسفند ماه می‌گویند بایرام آیئی یعنی « ماه عید». ارومیه‌های در شب چهارشنبه سوری اسپند دود می‌کنند، تخم رنگی که معمولا با پوست پیاز رنگ شده به بچه‌ها هدیه می‌دهند، آجیل مخصوص شب چهارشنبه سوری که به آن آجیل هفت رنگ می‌گویند می‌خورند، فال گوش می‌ایستند و جوانان مراسم شال اندازی را انجام می‌دهند تا صاحبخانه با آجیل و شیرینی و میوه شال‌شان را پر کند.

قزوین

در یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران مراسم جشن چهارشنبه سوری حال و هوای پرشوری دارد. قزوینی‌ها در این شب با پختن انواع شیرینی، درست کردن تخم مرغ رنگی، سبزی پلو ماهی، هندوانه، انار، انواع تنقلات از جمله کشمش، گردو، تخمه، آجیل مشکل گشا و انجیرخشک شب نشینی می‌کنند. قزوینی‌های قدیمی برای این شب غذایی به نام «دُیماج» می‌پزند که متشکل از نان محلی خشک شده، سبزی، گردو و پیازداغ و خیار است. خوردن مرصع پلو یا پلو هفت رنگ، قاشق زنی٬ پریدن از روی آتش، بخت‌گشایی٬ فالگوش نشینی٬ کوزه شکستن و خوردن پلو چهار رنگ و نذری دادن به نیازمندان از جمله مراسم جشن چهارشنبه سوری در قزوین است. شاید برای‌تان جالب باشد که بدانید قزوینی‌ها خریدن آینه نو را در شب چهارشنبه سوری خوش یمن می‌دانند.

شیراز

اَفروختن آتش در معابر و خانه‌ها، فال‌گوشی، اسپند دود کردن، نمک گرد سر گرداندن از جمله آیین‌های جشن چهارشنبه سوری در شیراز بوده است. هنگام اسفند دودکردن و نمک گرداندن، سرودهای مخصوصی وجود دارد که زنان می‌خوانند. در گذشته قلمرو چهارشنبه سوری در شیراز صحن بقعه حضرت شاه چراغ (ع) بوده‌است.

شهرهای کُردنشین

در شهرهای کردنشین ایران، عصر چهارشنبه سوری آتش در کوه‌ها افروخته می‌شود و دور آتش حلقه زده و دست به دست هم با خواندن آوازها و سرودهای ملی و باستانی خود، رقص کردی را اجرا می‌کنند و این روز را به رسم نیاکان خود پاس می‌دارند.

خراسان

در خراسان و شهر مشهد مردم در قدیم در شب چهارشنبه سوری هیزم آتش می‌زنند. نام این هیزم‌ها عبارت است از چرخه، خار و اسپند. اسپند دود کردن یا اسپند (اسفنج) به داخل آتش ریختن از آداب مردم خراسان در تمام جشن‌ها و مناسبت‌ها است. در داخل آتش اسپند نمک نیز می‌ریزند که حالت ترقه و انفجار دارد.

البته امروزه اکثر این آیین‌ها و سنت‌های چهارشنبه سوری به فراموشی سپرده شده است و به جای آن مردم به ترقه‌بازی و کارهای خطرناک روی آورده‌اند و این باعث ایجاد مخالفت‌های بسیاری برای اجرای چهارشنبه سوری شده است.

شما در سال‌های گذشته چهارشنبه سوری را چگونه برگزار می‌کرده‌اید؟ 

منبع:

blog.okcs.com

isna.ir

]]> https://blog.rahdoon.com/history_of_chaharshanbehsorii/feed/ 1