در اوستا، کهن‌ترین کتاب ایرانیان به جمشید «یم Yima» اشاره شده است. در این روایت؛ جم، دارای فره ایزدی بوده که به فرمان اهورامزد به جنگ با اهریمن پرداخته که موجب خشکسالی و قحطی و نابودی خیر و برکت شده بود.
با نابودی اهریمن وی بار دیگر شادمانی و خرمی و خیر و برکت را به مردم ارزانی داشته و هر درختی که خشک شده بود سبز شد و مردم آن روز را «نوروز» یا «روز نوین» خواندند و همگی به فرخندگی چنین روزی در تشتی جو کاشتند و این رسم برای ایرانیان جاودانه شد.

برخی گفته‌اند جمشید که به زبان فارسی جم و به زبان عربی «منوشخ» نامیده می‌شد در جهان سیر می‌کرد، هنگامی که به آذربایجان رسید، با تاج و تختی مرصع بر بلندای نقطه‌ای در مشرق جای گرفت و روشنایی آن تاج و تخت در هنگام طلوع خورشید مردمان را خیره کرد و آن روز را روز نو خواندند و جشن گرفتند و لفظ «شید» که در پهلوی به معنای شعاع است بر نام وی افزودند و پادشاه را جمشید نامیدند و رسم نوروز جاودانه و پایدار شد.

همچنین گفته‌اند: خداوند در اولین روز از ماه فروردین کار خلقت انسان و سایر مخلوقات را به پایان رساند و آدمی برای سپاسگزاری و قدردانی از خداوند و نعمت‌های وی، به نیایش و شادمانی پرداخت.یکی دیگر از فلسفه‌های جشن نوروز را نزول فروهر‌های (Farvahar) (1) درگذشتگان به زمین در روز اول فروردین دانسته‌اند.

در اوستا آمده است که فروهرهای درگذشتگان پاک در اول فروردین برای احوالپرسی از اقوام خود به زمین می‌آیند و با دیدن مسرت و شادمانی بازماندگان از اهورامزدا برای آنان طلب خیر و رحمت می‌کنند و بازماندگان پیش از آمدن فروهرها به نظافت و خانه‌تکانی منزل پرداخته و آماده پذیرایی از آنان می‌شوند و کلمه فروردین یعنی ماهی که متعلق به فروهران است.

از برپایی مراسم و آیین‌های نوروزی در دوران هخامنشی اطلاع‌ دقیقی در دست نیست و تنها برخی از پژوهشگران چون فیلندر معتقدند که حجاری‌ها و سنگ‌نگاره‌های باقی‌مانده از دوران هخامنشی نشان‌دهنده مراسم نوروزی در تخت‌جمشید است. این آثار نمایشی از تقدیم هدایا از جانب اقوام و ملل تابع هخامنشیان به حضور پادشاه است.

از چگونگی برگزاری نوروز در روزگار اشکانیان آثاری در دست نیست.شادروان پور داوود می‌نویسد: «هر چند اشکانیان، ایرانی‌نژاد و زرتشتی‌کیش بودند ولی تسلط 80 ساله یونانیان موجب شد که آنان در باب آداب و رسوم ایرانی بی‌قید شوند و شاید در پایان دوره حکومت 476 ساله دوباره ملیت ایران قوت گرفت.» (2)

در دوران ساسانی، مراسم عید نوروز را بین شش تا سی روز برگزار می‌کردند و روز ششم فروردین یا نوروز بزرگ را خرداد روز می‌نامیدند و این روز را متعلق به فرشته مقدس خرداد می‌دانستند.

پیروان آیین مزدیسنا همچنین معتقد بودند که زرتشت (650 سال پیش از میلاد مسیح) در این روز متولد شده و در همین روز مقدس با خداوند به راز و نیاز پرداخته است و این روز برای ایرانیان محترم و مقدس شمرده می‌شد.
پادشاهان ساسانی نیز در دربارهای خود آیین‌های نوروز را با شکوه‌ خاصی برگزار می‌کردند و شاه پنج روز اول یا «نوروز عامه» بار عام می‌داد و به رفع حاجت‌های مردم می‌پرداخت، سپس «نوروز خاصه» یا نوروز بزرگ را که از روز ششم فروردین آغاز می‌شد به خود و نزدیکانش اختصاص داده و به جشن و شادمانی می‌پرداختند و نواهای خاص نوروز در این ایام در دربار پادشاه نواخته می‌شد.

از رسوم رایج این روزگار آن بود که مردم در بامداد عید نوروز به یکدیگر آب می‌پاشیدند و شکر هدیه می‌دادند. دلبستگی‌ ایرانیان به سنت‌های گذشته خود موجب شد که نوروز که سمبلی از عظمت و شکوه آنان بود، در سراسر دوران اسلامی، حتی در دوران خلفایی که اعتنایی به این رسومات نداشتند، برپا شود و آشنایی و آگاهی فرمانروایان اموی و عباسی از آیین‌ هدیه دادن به حاکمان دلیلی برای گرایش فرمانروایان عرب به برگزاری نوروز شد.

با کاهش قدرت و نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی و ایجاد حکومت‌های مستقل چون صفاریان و سامانیان و تعلق خاطر پادشاهان ایرانی‌نژاد به اجرای رسومات ایرانی، موجب احیای نوروز و برگزاری باشکوه این جشن شد.

 ابوالفضل بیهقی نیز در قسمت‌های مختلف تاریخ خود اشاراتی به دادن هدیه در نوروز مهرگان کرده است که نشان دهنده تداوم رسومات نوروزی در دوره غزنویان می‌باشد.با روی کار آمدن حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، برخی از آداب اسلامی با آیین‌های نوروزی درآمیخت و تلاش عالمان شیعه در جمع‌آوری احادیث و روایات معصومین در رابطه با نوروز، بر رونق بیشتر این جشن افزود.

نقاشیی از برگزاری آیین نوروزی در دوره شاه عباس

برای مثال در حدیثی از علامه محمدباقر مجلسی به نقل از امام جعفر صادق(ع) آمده است که امام صادق(ع) نوروز را روزی فرخنده و خجسته و روزی که در آن آدم آفریده شده معرفی می‌کند.(3)

آشنایی با مراسم عید نوروز در برخی کشورهای جهان

– عید نوروز در پاکستان

در پاکستان غالبا صفت “عالم افروز” را در مورد نوروز به کار می‌برند و این حکایت از علاقه‌مندی مردم این کشور به نوروز دارد. بسیاری از خانواده‌های پاکستانی مراسم نوروز را گرامی می‌دارند، به طوری که برای یکدیگر کارت تبریک طلایی و الوان مزین به گل و بلبل که نشان از نو شدن طبیعت دارد، می‌فرستند که معمولا بر آن عبارت عید مبارک نقش بسته است.آنها هم مانند ایرانی ها خانه‌تکانی می‌کنند، لباس نو می‌پوشند، به دید و بازدید می‌روند و سعی می‌کنند کدورت و غم‌ را از دل‌ها بزدایند و زندگی را به شادی بگذرانند.

خانواده‌های پاکستانی به هنگام نوروز سفره نوروزی رنگین می‌گسترانند و انواع شیرینی و میوه‌ها را بر آن می‌چینند و بزرگترها به کوچکترها هدیه می‌دهند. از آداب و رسوم عید نوروز در میان مردم پاکستان تهیه نمودن انواع شیرینی مثل «لدو»، «گلاب حامن»، «رس ملائی»، «کیک برفی»، «شکرپاره»، «کریم رول»، «سوهن حلوا» و همچنین پختن غذاهای معروف این ایام و عیدی دادن و گرفتن و دید و بازدید اقوام است.

– عید نوروز در تاجیکستان

نوروز در تاجیکستان، به خصوص در “بدخشان” با شکوه بسیار برگزار می‌شود. نوروز برای مردم تاجیک که روزگاری سرزمینشان بخشی از ایران بزرگ محسوب می‌شده عید ملی اجدادی است و آن را غدیر ایام یعنی عید بزرگ می‌خوانند.
کلمه ایام در بدخشان مرادف عید یا به جای آن به کار می‌رود. هر خانواده چند روز مانده به عید خود را برای برگزاری آن آماده می‌سازد. خانه تکانی صورت می‌گیرد. همه از کوچک و بزرگ با بی‌قراری منتظر رسیدن نوروز می‌شوند. تاجیک‌ها در نخستین روز نوروز، صبحانه را با انواع غذاهای شیرین صرف می‌کنند که عبارت است از حلوا، شیربرنج، غوز حماچ ، به این امید که تا پایان سال زندگی شان شیرین باشد. پس از صرف صبحانه پارچه سرخی را بالای در ورودی خانه می‌آویزند که آن را نشانه بهروزی و خوش‌بختی می دانند. آنگاه اثاث خانه را که از قبل تمیز کرده‌اند به طرزی نیکو می‌چینند، سپس پنجره‌ها را می‌گشایند تا نسیم نوروزی در زوایای خانه به گردش درآید.

همه لباس تازه به تن می‌کنند و کوچکترها در حالی که غنچه‌ای از گل سرخ در دست دارند نزد بزرگترها می‌روند و با گفتن”شاگون بهار مبارک” سالی خوش برایشان آرزو می‌کنند. در بدخشان در شب دوم سال نو از کله و پاچه گوسفند وگندم غذای مخصوصی تهیه می‌کنند که به آن “باج” می‌گویند. نوروز در بدخشان سه روز ادامه دارد.

– عید نوروز در جمهوری آذربایجان

nowruz celebration in azerbaijan

نوروز یکی از جشن‌های بزرگ در جمهوری آذربایجان است. این جشن همه ساله از بیستم تا بیست و دوم مارس که تقریبا برابر با اول تا سوم فروردین است در این کشور برگزار می‌شود. در آذربایجان از چند هفته مانده به نوروز مردم برای برگزاری این عید خود را آماده می‌کنند؛در شب چهارشنبه دختران نیتی در قلب خود می‌کنند و در گذرگاه‌ها می‌ایستند و اگر سخنی موافق خواست خود از رهگذری بشنوند بسیار خوشحال می‌شوند و مطمئن می شوند که حاجتشان برآورده خواهد شد . براین اساس مردم سعی می‌کنند در ایام نوروز سخنی نامناسب که از آن بوی یاس به مشام آید بر زبان نیاورند و از به کار بردن سخنان ناپسند و حزن‌آور بپرهیزند.

در میان مراسم نوروزی جمهوری آذربایجان، رسم‌هایی نظیر فرستادن سفره سمنو، انداختن کلاه پوستین به درها، آویزان‌ کردن کیسه و توبره از سوراخ  بام در شب عید و درخواست هدیه نورزی از صاحبخانه بسیار قابل توجه‌اند که در مجموع عاملی برای ایجاد ازدیاد محبت و مودت در میان مردمند. در عید نوروز نمایش‌ها و بازی‌های مختلف که فزاینده شادی می‌باشند در جمهوری آذربایجان رواج می‌گیرد. در این میان می‌توان از اسب‌سواری، شمشیربازی، کمنداندازی، ورزش‌های زورخانه‌ای، طناب‌ بازی و مانند اینها نام برد که در همه آنها اصل بر شادی و نشاط است.

– عید نوروز در قرقیزستان

نوروز قرقیزستان هم با شباهت‌هایی از نوروز آذربایجان از یک هفته قبل از آغاز فصل بهار جشن گرفته می‌شود. اولین نوید آمدن فصل بهار در این کشور با نخستین غنچه‌های بهاری و جریان شدید رودهایی که با آب شدن برف از ارتفاعات جریان پیدا می‌کنند آغاز می‌شود.

یکی از رسم‌های نوروزی که نسل به نسل به قرقیزهای امروزی منتقل شده است شرکت در مسابقات اولاک تارتیش (Ulak Tartysh) است. تیم‌ها از یک هفته قبل از شروع مسابقه به تمرین در پیست‌های اسب سواری می‌پردازند.

اگرچه مسابقات دیگری در ایام نوروز در قرقیزستان برگزار می‌شود اما این بازی یکی از معروف ترین ها بین قرقیزها به شمار می‌آید.

قرقیزستانی‌ها آمدن بهار را با پوشیدن لباس‌های نو و محلی و همچنین طبخ انواع غذا و شیرینی جشن می‌گیرند و می‌توان حال و هوای عید را در سراسر این کشور به عینه مشاهده کرد.

-عید نوروز در ازبکستان

عید نوروز در ازبکستان تعطیل رسمی است. در ایام نوروز سراسر کشور چراغانی می‌شود مردم لباس نو به تن می‌کنند؛ از آنجا که دولت کمونیستی اتحاد شوروی سابق، نوروز را جشنی دینی می‌دانست از برگزاری آن جلوگیری می‌کرد، در نتیجه مردم به نقاط دور از شهر می‌رفتند تا بتوانند مراسم نوروزی را برپا دارند. از همین رو بسیاری از این جای‌ها با نام نوروز همراه شده است، نظیر نوروز بلاق (چشمه نور)، نوروز‌سای (جویبار نوروز) و نوروز تپه (فرازگاه نوروز).

در ازبکستان و نیز در تاجیکستان نوروز بدون سمنو، رنگ و بویی ندارد. سمنو برای آنان همانند ایرانیان، یادآور نوروز است. همچنین آیین چهارشنبه سوری همانند ایران در بسیاری از شهرها و نواحی گوناگون ازبکستان با شور و حال تمام برگزار می‌شود و بخصوص در بخارا و سمرقند از شکوه و استقبال بسیار برخوردار است.

– عید نوروز در افغانستان

نوروز در افغانستان یا به عبارتی در بلخ و مزار شریف هنوز به همان فر و شکوه پیشین برگزار می‌شود. در روزهای اول سال همه دشت‌های بلخ و دیوار و پشت بام‌های گلی آن پر از گل سرخ می‌شود. بلخ سبدی از گل سرخ یا اجاق بزرگی می شود که این لاله ها در آن می‌‌سوزد. این گل فقط در بلخ به وفور می‌‌روید و از این رو جشن نوروز و جشن گل سرخ هر دو به یک معنی به کار می‌رود.
از آیین و رسم نوروزی در سرزمین بلخ می‌توان به شستشوی فرش‌های خانه و زدودن گرد و غبار پیش از آمدن نوروز و انجام مسابقات مختلف از قبیل بزکشی، شتر جنگی، شتر سواری، قوچ جنگی و کشتی خاص این منطقه اشاره نمود.

– عید نوروز در قزاقستان

مردم قزاقستان نوروز را اعتدال بهاری می‌‌دانند و بر این باورند که در این روز ستاره‌های آسمانی به نقطه ابتدایی می‌‌رسند و همه جا تازه می‌شود و روی زمین شادمانی بر قرارمی‌شود. به اعتقاد آنها نوروز روزی است که «سنگ نیلگون» سمرقند آب می‌شود.
در شب سال تحویل  هر صاحبخانه دو شمع در بالای خانه‌اش روشن می‌کند و خانه‌اش را خانه تکانی می‌‌کند؛ چون مردم قزاق باور بر این دارند که تمیز بودن خانه در آغاز سال نو باعث می‌شود افراد آن خانه دچار بیماری و بدبختی نشوند.

در عید نوروز جوانان یک اسب سرکش را زین کرده و عروسکی که ساخته دست خودشان است با آویز زنگوله‌ای به گردنش درساعت سه صبح که ساعتی معین از شب قزیر است رها نموده تا به این شکل مردم را بیدار کنند. عروسک در حقیقت نمادی از سال نو است که آمدن خود را سوار بر اسب به همه اعلام می‌کند.
نوروز برای قزاق‌ها بسیار مقدس بوده و اگر در این روز باران یا برف ببارد آن را به فال نیک می گیرند و معتقدند سال خوبی پیش رو خواهند داشت. در عید نوروز مردم لباس نو و سفید به تن می‌کنند که نشانه شادمانی است.

دید و بازدید اقوام دراین ایام با زدن شانه‌ها به یکدیگر از آیین و رسوم مردم قزاق در ایام عید نوروز است، همچنین پختن غذایی به نام نوروز گوژه (آش نوروز) که تهیه آن به معنی خداحافظی با زمستان و غذاهای زمستانی است و از هفت نوع ماده غذایی تهیه می‌شود در این ایام جزو آیین و رسوم این سرزمین است.
مسابقات معروفی نیز در ایام نوروز در قزاقستان برگزار می‌شود که از مهم‌ترین آنان می‌توان به «قول توزاق» اشاره نمود که بین گروه های مرد و زن برگزار می‌شود. اگر برنده زن‌ها باشند قزاق‌ها معتقدند آن سال خوب و پربرکتی است اگر مردها پیروز شوند آن سال نامساعد خواهد بود.

– عید نوروز در زنگبار (تانزانیا)

شاید تعجب کنید اما حتی در زنگبار هم مردم نوروز را جشن می گیرند؛‌ چراکه در قرن‌های گذشته گروه بزرگی از مردم شیراز به زنگبار در کرانه‌های شرقی قاره افریقا کوچ کردند و آیین‌های ایرانی خود مانند نوروز را نیز با خود بردند. جشن نوروز در زنگبار «نوروزی» نامیده می‌شود و هنوز یکی از جشن‌هایی است که با تغییر فصل در این کشور گرامی داشته می‌شود و بین مردم رواج دارد.

 -عید نوروز در آلبانی، کوزوو و ترکیه

در آلبانی و کوزوو روز نوروز سلطان جشنی ملی است که با صوفیه بکتاشی پیوند خورده است. نوروز در آلبانی برای همه عزیز و محترم است و با عقاید مذهبی مردم پیوند خورده است. صوفیان آلبانی نوروز را به عنوان بزرگداشت تولد امام علی می‌شناسند، در حالی که برای آلبانی‌های سکولار جشن آن با آغاز بهار پیوند خورده است.

در تکیه صوفی‌های آلبانی و کوزوو، نوروز زمانی برای دید و بازدید است و غذاهای مانند گوسفند طبخ برای پذیرایی میهمانان طبخ می‌شود. مراسم‌های مناجات و دعاهای مرتبط با این روز‌ها نیز برگزار می‌شود.

در بین صوفیان بکتاشی و علویان خارج از آلبانی به ویژه در ترکیه نوروز با جشن‌های مربوط به امام علی است.

در سراسر آناتولی جشنواره‌های مختلفی برای نوروز برگزار می‌شود که در هر منطقه متفاوت از دیگری است. اما اغلب آنها آب، آتش، گشت و گذار در طبیعت و آرزوی سلامتی را شامل می‌شوند.

در بسیاری از مناطق جنوب شرقی اروپا که زمانی تحت حکومت عثمانی بوده‌اند جشن نوروز مشابه جشن عید پاک است و یکی از موارد مشابهت آنها سنت تخم مرغ‌های رنگ شده است. تا اواسط قرن بیستم جشن نوروز در بسیاری از مناطق رومانی و بلغارستان، آلبانی و کوزوو و در میان تاتارهای کریمه اوکراین برگزار می‌شد.

نوروز به عنوان عید باستانی و نوزایی دوباره طبیعت برای بسیاری از کشورها از اهمیت زیادی برخوردار است و با جشن های مختلف آن را گرامی می دارند تا سال جدید خود را با انرژی و شادی آغاز کنند، شما درباره این عیدبزرگ چه می دانید؟؟

پی‌نوشت‌ها:
1) فروهر: طبق مندرجات اوستا فروهر نیرویی است که اهورامزدا برای نگهداری آفریدگان نیک‌ایزدی از آسمان فرو فرستاده و نیرویی است که سراسر آفرینش نیک از پرتو آن پایدار است (دهخدا)
2) به نقل از زکایی پرویز- نوروز تاریخچه و مرجع‌شناسی – صفحه 7
3) به نقل از بلوکباشی علی- نوروز جشن نوزایی آفرینش – صفحه 33

تالش، سرزمینی که در روزگاران کهن به منطقه وسیعی گفته می‌شد که از شمال با آلبانیای قفقاز، و از شرق به دریای خزر و از جنوب به اسپیه‌رو یا سپیدرود و از آن به حدود مارلیک یا عمارلوی کنونی می‌رسید و از غرب نیز دشت و پهنه اردبیل، مغان و منطقهٔ کوهستانی نیر و سراب را دربر می‌گرفت. تالشی‌ها در نیمه دوم قرن هجدهم حکومت خوانین تالشی را تأسیس کردند و شهر لنکران را به عنوان پایتخت خود انتخاب نمودند. ناگفته نماند که لنکران از قدیمترین زمان تا به حال مرکز سکونت تالشی‌ها به شمار می‌رود. در سال ۱۸۱۳ میلادی با امضای عهدنامه گلستان بخشی از تالش به تصرف کشور روسیه درآمد ودر سال ۱۸۲۸ میلادی با امضای عهدنامه ترکمن چای این اِشغال تصویب و تثبیت گردید تالشی‌ها به دو قسمت تقسیم شدند. بخشی از تالش از سرزمین ایران جداشده و به تصرف روس‌ها درآمد.

تالش کجاست ؟

محل سکونت مردم تالش با مساحتی حدود ۲۳۷۳ کیلومتر مربع که در شمال غرب استان گیلان قرار دارد و یک چهارم خاک استان گیلان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان که نام خود را از قوم تالش گرفته و بازمانده اقوام  کادوس باستان و از همسایگان دیرین قوم گیل می‌باشد. محدوده جغرافیایی تالش از غرب به استان اردبیل، از شمال به آستارا و از جنوب به رودبار و از شرق به دریای خزر و انزلی محدود شده و شامل شهرستانهای تالش،آستارا،ماسال ،رضوانشهر ، فومن، شفت، همچنین بخش هایی از مردم شهرستانهای رودبار و خلخال صومعه سرا تالش زبان می‌باشد. تالش از سه جهت به کوه‌های تالش که ادامه رشته کوه‌های البرز هستند و از طرف دیگر به دریای خزر منتهی می‌شود. هشتپر در فاصله ۱۱۵ کیلومتر رشت و ۴۲۴ کیلومتری تهران قرار دارد.

گویش و زبان

زبان مردم طوالش، تالشی است و از زمان‌های دور به این زبان تکلم می‌کنند. زبان تالشی بیشتر از زبان فارسی به زبان پهلوی قدیم (زبان ایرانیان باستان) نزدیک است. زبان ترکی آذربایجانی نیز در برخی از نواحی طوالش استفاده می‌شود.

جاذبه های دیدینی تالش

آبشار ورزان

آبشار ورزان یا ورازان در استان گیلان واقع شده است. این آبشار در روستای ورزان که در ضلع شمال غربی سوباتان واقع شده و فاصله آن تا شهرک سوباتان حدود 4 کیلومتر است. آب رودخانه ورزان یکی از شاخه‌های اصلی رودخانه لیسار است که از چشمه‌های بالا دستی ییلاق سرچشمه گرفته و در مسیر خود هنگام ریزش از صخره‌های عظیم ورزان آبشار زیبا و دیدنی که ارتفاع آن بیش از 100 متر است را تشکیل می‌دهد.

آبشار زمرد

این آبشار یکی از زیباترین پدیده‌های گردشگری شهرستان تالش و استان گیلان به شمار می‌رود که در تمام فصول سال گردشگران و کوهنوردانی از دیگر نقاط و استان‌های دیگر را به خود جذب می‌کند. فاصله این آبشار از بازار شهر حویق ۹ کیلومتر است که قسمتی از جاده آن آسفالت بوده و بقیه نیز خاکی و کوهستانی است و از طبیعت زیبا نیز برخوردار می‌باشد. کلمه تالش از تولش (گل خیز) مشتق شده که تول به معنی گل، و ش پسوند مکان است و این کلمه به مرور زمان تبدیل به تالش شده است. آبشارهای تالش بیشتر در میان جنگل‌های کوهستانی منطقه واقع هستند

قلعه صلصال

یکی دیگر از قلعه‌های تاریخی استان گیلان با قدمتی حدوداً هزار ساله، قلعه صلصال واقع در روستای قلعه دوش لیسار از توابع تالش می‌باشد، بعضی معتقدند دلیل نامگذاری روستای «قلعه دوش» موقعیت جغرافیایی آن نسبت به قلعه صلصال می‌باشد. در نمایی زیبا از روستا چنین به نظر می‌رسد که روستا قلعه را به دوش می‌کشد. کلمه صلصال با املای «صاد» در لغت به معنای گِل خشکیده و ورز داده شده جهت کوزه گریست، اما بعضی معتقدند که نام اصلی این قلعه با املای سلسال یعنی با «سین» است و سلسال در لغت به معنای آب خنک و خوشگوار است که از محاسن این قلعه بوده است.

آبشار ویسادار

در این آبشار آب از ارتفاع ۱۵ متری از فراز ساختاری سنگی به شکل نیم دایره، بر روی صخره‌ای تیره رنگ جاری می‌شود که حکم دیواره آبشار را دارد و جلوه‌ای متفاوت به آن می‌دهد. این دیواره به صورت لایه لایه شکل گرفته و در طی مدت زمانی طولانی به شکل امروزی خود درآمده است. این آب پس از سقوط در حوضچه‌ای می‌ریزد که توسط همین دیواره‌ها احاطه شده و هم‌چون دنیایی متفاوت به نظر می‌‌رسد. آبشار ویسادار به عنوان یکی از شگفت‌انگیزترین جاذبه‌های طبیعت ایران و سومین آبشار مرتفع استان گیلان شناخته می‌شود و بسیاری از علاقه‌مندان طبیعت را به سوی خود می‌کشاند. کمی آن طرف‌تر از آبشار درختان سر به فلک کشیده‌ای وجود دارند که ریشه‌هایشان به شکل خاصی در هم تنیده و بر روی زمین پهن شده‌اند و علاوه بر سایه‌سار خنکی که در پناه شاخ و برگشان وجود دارد، تصویری تازه از طبیعت را ترسیم کرده‌اند. حضور این درختان، صدای ریزش آب و جلوه‌ خاص آبشار موقعیتی منحصر به فرد را به این طبیعت بخشیده است.

منطقه ییلاقی سوباتان

منطقه ییلاقی – جنگلی سوباتان در اوایل محور تالش به آق اولر می‌باشد. راهی خاکی در سمت راست به سمت جنگل کشیده شده است که انتهای آن به ییلاق سوباتان و استان اردبیل ختم می‌شود. حدود 2 ساعت زمان لازم است تا با ماشین به سوباتان برسیم. ییلاق، فصلی است.

آتشکده ایسپیه مزگت

بنای ایسپیه مزگت باقی‌مانده یک آتشکده قدیمی و بزرگ در دیناچال تالش است. تمامی نشانه‌های معماری و کاربردی آن عملکرد مذهبی این بنا را تأیید می‌کند. این بنا در دوران پس از اسلام احتمالاً بعد از قرن سوم هجری به مسجد تبدیل شد و ظاهراً تا مدت‌های مدید مورد استفاده قرار می‌گرفته است. گذشته از اهمیت تاریخی و معماری بنا اینکه در اطراف آن باید شهری بزرگ وجود داشته باشد. بازسازی این بنا و تعریف حریم حفاظتی و برنامه عملیاتی می‌تواند هویت آن را روشن‌تر ساخته و مجدداً زندگی را به این محل بازگرداند. بنای تاریخی اسپیه مزگت ایسپیه مزگت از دو کلمه «ایسپی» در زبان تالشی به معنای سفید و «مزگت» در زبان اوستا به معنای مسجد تشکیل شده است. ایسپیه مزگت در دهکده کیش خاله در شمال آبادی دیناچال از آبادی‌های جنوب اسالم در فاصله حدود 22 کیلومتری جنوب شهر تالش واقع شده است. بنای مذکور در کرانه شمالی دیناچال رود و در یک و نیم کیلومتری شرق جاده تالش – انزلی واقع شده است. این بنا را می‌توان یکی از شگفت‌انگیزترین بناهای تاریخی گیلان دانست.

کرگانرود

این رود دایمی بزرگ‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه ناحیه غربی استان گیلان در شهرستان تالش است که دارای سه سرشاخه اصلی به نام‌های آق اولر، وزنه سر و رزه چای می‌باشد که شاخه‌های اصلی و میانی آن از کوه‌های تالش در امتداد البرز غربی سرچشمه می‌گیرند و در ارتفاع 350 متری به شاخه شمالی می‌پیوندند. طول شاخه اصلی رودخانه 42/5 کیلومتر است و دارای دبی قابل ملاحظه‌ای می‌باشد و متوسط آب‌دهی سالانه آن حدود 8 مترمکعب در ثانیه تعیین گردیده است. این رود پس از عبور از میان شهر تالش در 6 کیلومتری شرق این شهر و در روستای قروق به دریای خزر می‌ریزد. رودخانه کرگان رود تالش زیستگاه انواع ماهی‌ از جمله ماهی سفید و ماهی آزاد می‌باشد.

کاخ ییلاقی سردار امجد

کاخ زمستانی نصرت‌الله خان سردار امجد از مهم‌ترین بناهای حکومتی گیلان در شهر تالش (هشتپر) به شمار می‌رود. سردار امجد که از اواسط دوره ناصرالدین شاه قاجار تا انقلاب مشروطه حاکم کرگان‌ رود تالش بود، از قدرت و نفوذ زیادی در منطقه تالش برخوردار بود و برای قدرت‌نمایی و تدارک مکانی مناسب برای پذیرایی از بزرگان و درباریان قاجار تصمیم به ساخت این بنا می‌گیرد. بنابر روایت منابع محلی احداث و تکمیل این بنا 25 سال به طول انجامیده است. سنگ‌های به کار رفته در بنا از ارتفاعات ییلاقی تالش به این مکان آورده شده‌اند و کارگران زیادی به طور روزانه در ساخت این بنا مشغول به کار بوده‌اند. این بنا اطاقسرا نامیده می‌شد که اکنون در ضلع غربی میدان اصلی شهر تالش واقع گردیده است و با نمای بیرونی آبی رنگ و به همراه طاق نماها و درگاه‌های هلالی توجه هر رهگذری را به خود جلب می‌کند.

جنگل و ساحل گیسوم

یکی از نقاط دیدنی استان گیلان و شهرستان تالش پارک جنگلی گیسوم است. مسیری زیبا و دیدنی که درختان سر به فلک کشیده آن تونلی جنگلی را ایجاد کرده است که هر بیننده‌ای را به خود جذب می‌نماید. در جنوب گیسوم، رضوانشهر به فاصله ۱۴ کیلومتر و شمال آن، شهر هشتپر (تالش) با فاصله حدود ۲۰ کیلومتر قرار دارد. گیسوم جایی است که جنگل و دریا به هم می‌رسند.

پارک جنگلی سیاهداران

ارک جنگلی و سورتمه ریلی سیاهداران در بام تالش واقع شده و در گذشته به خاطر درخت‌های عظیم و سر به فلک کشیده بلوط که مانع ورود افراد به داخل جنگل می‌شد، معروف بوده است. این منطقه که پوشیده از درختان سیاه بوده است، بعد از اینکه افراد ییلاق‌نشین در آنجا ساکن شدند به «سیا داران» معروف شد. سورتمه سواری و حیات‌وحش طبیعی‌ این منطقه، از جذابیت‌های این منظقه می‌باشد.

اقامتگاه های تالش

شما می توانید علاوه بر رزرو هتل های لوکس به اقامتگاه های بومگردی تالش سری بزنید تا با اقامت در این اقامتگاه های بوم گردی و کلبه های کوهستانی سفری خاطره انگیز در طبیعت بی نظیر شمال برای خود بسازید و همچنین طعم غذاهای محلی را چشیده و رویدادهای ویژه ای را تجربه کنید:))

برای کسب اطلاعات بیشتر به سایت راهدون رفته و با جستجوی شهر مورد نظر اقامتگاه های بوم گردی نزدیک را بیابید و به راحتی رزرو کنید.

راهدون سفرخوشی را برایتان آرزومند است.

]]> https://blog.rahdoon.com/talesh_attractions/feed/ 3 https://blog.rahdoon.com/gilaki_language_or_dialect/ https://blog.rahdoon.com/gilaki_language_or_dialect/#comments Fri, 21 Feb 2020 09:58:30 +0000 https://rahdoon.com/blog/?p=5787 متاسفانه در همگی کتب درسی دوره های دبیرستان و دانشگاهی از گیلکی به عنوان یک گویش از زبان فارسی یاد میکنند. در حالی که شاید معنا و تعریفی درستی از گویش و زبان و لهجه ارائه نمیدهند و این مورد برای همه جای سوال است. آیا واقعا طبق تعاریف غلط ارائه شده گیلکی یک گویش است؟؟؟

– در پاسخ میگوییم نه!

چرا که گویش جدا از زبان نیست در حالی که در زبان فارسی و گیلکی جدایی ها و تفاوت های زیادی میبینیم. شاید وقتی یک گیلک، گیلکی حرف میزند یک غیر گیلک بسیاری از حرف هایش را میفهمد ولی این دلیل بر گویش بودن گیلکی نیست. اگر بخواهیم از دید زبانشناسی بررسی کنیم فارسی کنونی که بیشتر آن را پارسی نو می دانند که از پارسی دری مشتق شده است. ولی ما همان پارسی دری را ملاک قرار میدهیم. از دید زبانشناسی زبان گیلکی و فارسی هر دو از زبان رایج زمان کهن تر خود اشتقاق شده اند که بسیاری هردو را به زبان پهلوی بر میگردانند گرچه این مورد هم جای تردید است زیرا در زبان گیلکی واژه ها ، افعال و قواعدی هنوز پا برجاست که به پارسی باستان بر می گردد.

تاریخچه زبان گیلکی

باید عنوان کرد که ریشه های زبان گیلکی به خوبی مشخص نیست و گذر از ۱۰۰۰ سال قبل به آن سو (مثلاً ۳۰۰۰ سال قبل که تمدن بزرگ مارلیک وجود داشت) غیر ممکن است و ما هنوز نمی دانیم که اهالی مارلیک به چه زبانی سخن می گفته اند. گیلکی بوده به مرور به گیلکی نوین تغییر یافته است یا اینکه زبان آنها کاملاً متفاوت بوده و گیلکی جای آن را گرفته است.

زبان گیلکی، زبان مردم گیلان و غرب مازندران آمیخته‌ای از ادامه زبان‌های باستان ایرانی شاخه غربی و زبان مردمان بومی منطقه، پیش از آخرین مهاجرت آریاییان به فلات ایران است.

در این زبان بسیاری از ویژگی‌های زبان‌های باستان ایران دیده می‌شود، برای نمونه صرف فعل در زبان گیلکی با صرف فعل در زبان‌های پهلوی و پارتی شباهت دارد و نیز همگونی‌های وجه اخباری و ماضی نقلی در گیلکی و پهلوی کاملاً قابل بررسی است. زبان گیلکی، مشتمل بر چهار لهجه بیه‌پسی (گیلان غربی)، بیه‌پیشی (گیلان شرقی)، تبری (غرب مازندران) و گالشی (در منابع غیر گیلکی: دیلمی) (مناطق کوهستانی جنوب گیلان) می‌باشد. البته مردم شمال غربی گیلان، به زبانی دیگر از خانواده زبان‌های حاشیه دریای خزر که زبان تالشی باشد تکلم می‌کنند.

برخی از ساکنان کنونی شهرستان رودبار و کوهپایه‌های پیرامون آن را مهاجران کرد تشکیل می‌دهند و بدیهی است که گویش رایج آنها کردی است. همچنین در سالیان اخیر با مهاجرت مهاجرین ترک‌زبان که عمدتاً از استان اردبیل وارد استان گیلان شده‌اند زبان ترکی نیز در برخی شهرهای گیلان مانند تالش و بندر انزلی و حتی رشت رواج دارد. بنابر این زبان‌های اصلی گیلان گیلکی و تالشی می‌باشد.

زبان گیلکی از گروه زبان‌های شمال غربی فلات ایران است که خود شاخه‌ای از زبانی است که به نام پهلوی اشکانی نام گرفته‌است و مردم سرزمین‌های پر وسعتی چون گیلان ، طبرستان (مازندران) قدیم) ، گرگان ، قزوین ، ری ، دامغان ، سمنان ، همدان ، آذربایجان و شاید لرستان و کردستان و … با آن یا لهجه‌ای از آن سخن می‌گفتند.

زبان پهلوی تا قرن چهارم هجری مورد استفاده نویسندگان و شاعران این مناطق بود و شاعرانی چون : بندار رازی ، غلی فیروزه ، مسته مرد و باباطاهر همدانی با آن زبان شعر می‌سرودند. در این دوره نویسندگان فارسی دری برای تمایز زبان شمالی غربی از زبان دری آن زبان را پهلوی یا فهلوی و سروده‌های بدان را فهلویات نامیدند.

باباطاهر عریان پس از کمال‌الدین بندار رازی (درگذشته۴۰ ﻫ .ق) که به گویش دیلمی از زبان گیلکی ترانه می‌سروده‌است ، دومین سراینده ترانه به زبان محلی است.

دانشمندان زیادی به گویش تبری از زبان گیلکی و به احتمالی گیلکی شرق گیلان بر قرآن و دیگر آثار مذهبی تفسیر می‌نوشته‌اند و به روایتی کتاب‌هایی چون : قابوس‌نامه، مرزبان‌نامه (شکوه‌نامه) ، ویس و رامین و … که تنها ترجمه فارسی دری آن به دست ما رسیده‌است ، به گویش تبری از گیلکی بوده‌است.

به طوریکه از کتب تاریخی بر می‌آید ، زبان گیلکی و بویژه گویش دیلمی از آن ، در روزگاران گذشته ، محدوده گسترده‌ای را در بر می‌گرفته‌است. مردم مازندران خود را گیلک یا گیل و زبان خود را گِلکی (گیلکی) می‌خوانند.

وجوه مشترکی که در گویش تبری کنونی و تبری قدیم با گویش رایج شرق به ویژه در مناطق رانکوه و اشکور وجود دارد ، این حدس را تقویت می‌کند که شاید روزگاری مردم این مناطق به گویش واحدی تکلم می‌کردند.

]]> https://blog.rahdoon.com/gilaki_language_or_dialect/feed/ 5 https://blog.rahdoon.com/rana-beautiful-girl-gilak/ https://blog.rahdoon.com/rana-beautiful-girl-gilak/#comments Sun, 01 Dec 2019 09:08:27 +0000 http://rahdoon.com/blog/?p=5554 رعنا از تصنیف‌های فولکوریک گیلکی است که در سرتاسر گیلان خوانده و اجرا می‌گردد. خاستگاه این ترانه در شرق گیلان از سیاهکل تا اشکور می‌باشد. رعنا دختری خوش چهره و زیباروی بود و عشاق زیادی داشت. مضمون اصلی ترانه گفتگوی سرچوپانی با محبوب خود رعناست که البته به بهانه آن مسائل اجتماعی و سیاسی عصر هم در ترانه مطرح می‌شود.

تاریخچه شعر رعنا

زمان سرودن تصنیف با توجه به اشاراتی که در آن انجام گرفته، به نظر می‌رسد مربوط به اواخر دوره قاجار یعنی حدود سال‌های ۱۲۹۵ تا ۱۳۰۰ خورشیدی باشد، داستان رعنا به سال های قیام میرزا کوچک خان جنگلی بر می گردد دوره‌ای که هرج و مرج بر کشور حاکم بود، فئودال‌ها و مالکین بر جان و مال مردم مسلط بودند، بیگانگان در امور کشور دخالت می‌کردند و حتی دستور می‌راندند، دزدان و سرکشان به حقوق مردم تجاوز نموده و شرایط سختی بر جامعه حاکم بوده است. ترانه رعنا محصول چنین دورانی است.

نام پدر رعنا حسن خانه سری اهل خانه سر اشکور علیا و شوهرش نوروز اهل کشایه اشکور بود، ولی شخص دیگری به نام سرگالش هادی سورچانی و به روایتی شخص سومی به نام کُردآقاجان عاشق رعنا شدند که موجب پیدایش اشعار و ترانه‌های سوزناک عاشقانه محلی فراوان در این زمینه گردید.

البته به نظر می‌رسد که ارتباط عاشقانه ما بین آقاجان و رعنا مقرون به صحت نبوده، بلکه رفاقت کُردآقاجان و هادی سورچانی با هم چنین تفکری را برای بعضی ایجاد کرده بود، سرانجام کار این دو تن (هادی و کُردآقاجان) به جایی کشید، که با مردم درگیر و کشته شدند. آنگاه رعنا و نوروز با هم عروسی کرده و تشکیل زندگی دادند، ثمره این ازدواج دختریست به نام صغری . آرامگاه رعنا در روستای کلایه در اشکور می‌باشد.

روایات دیگر

روایت است که رعنا توسط کرد آقا جان (از عیاران زمان خود) از روستایش دزدیده می شود اما بعد رعنا با او ازدواج می کند یک سال بعد کرد آقا جان در درگیری زخمی و سپس در اثر پرت شدن با اسبش به دره ای در جایی به نام كلرود [پلرود ] افتاده و کشته می شود و رعنا که خود را روسیاه می بیند از برگشتن به روستا احراز می کند این شعر توسط عاشق او سروده می شود. هر چند نمی توان صحت و سقم روایت یا جزییات را به قطعیت مشخص کرد اما از خود شعراطلاعاتی ازقبیل ازدواج رعنا با کرد آقاجان و سرودن شعر از زبان پسردایی او و همچنین عدم پذیرش رعنا در جامعه آنروز قابل استنباط است.

یک روایت دیگر از داستان رعنا :

رعنا دختری گیلک و بسیار زیبا بود که در شرق گیلان زندگی می کرد و کردآقاجان عاشقش میشه و با هم فرار میکنند. کردآقاجان عیار بود و از اربابان و ثروتمندان می دزدید و به فقرا کمک می کرد و اربابان هم همیشه دنبالش بودند تا دستگیرش کنند که البته با یاران زیادی که داشت این کار مشکل بود. تا اینکه بالاخره در درگیری ها کشته میشود.

شعر کامل رعنا

رعنا گونی مو دلیرم رعنای

اشکور باج بگیرم رعنای

رعنا تو که دونی مو گالشم رعنای

از گالشی جی دس نکشم رعنای

مختار خانکه سرگالشم رعنای

سالی صد من روغن کشم رعنای

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنا، سیاه کیشمیشه رعنا

رعنا تی تومان گِله کِشه ،رعنا

تی غصه آخر مَره کوشه ،رعنا

دیل دَوَستی کُردآجانه،رعنا

حنا بَنَی تی دَستانه،رعنا

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنا، سیاه کیشمیشه رعنا

آخه پارسال بوشوی امسال نِمَی ،رعنا

تی بوشو راه واش دَر بِمَی، رعنا

تی لِنگانِ خاش در بِمَی ،رعنا

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنا، سیاه کیشمیشه رعنا

رای اسپیلی سر به جیرای رعنای

قزاق بمای دست به تیرای رعنای

بزا آقا جونه چیپیرای رعنای

کورد آق جونی ایمشو میرای رعنای

اونی هفتمه کی بگیرای رعنای

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنا، سیاه کیشمیشه رعنا

رعنای بوشو تا لنگرود رعنای

خیاط بِدِی هیشکی نُدوت ،رعنای

خیاط وَچَی تَر کُت بُدوت ،رعنا

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنا، سیاه کیشمیشه رعنا

ایمساله سال بارونای رعنای

نامرد چقد فراوونای رعنای

ایمساله ساله شیطونای رعنای

آدم کوشی چی آسونای رعنای

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنا، سیاه کیشمیشه رعنا

گلونده رو اوخون درای رعنای

کوراب زرمخ اوخان درای رعنای

جنگل هنی شیرون درای رعنای

مرداکونه ژیبیر درای رعنای

جان من بگو مرگ من بگو رعنای

پارسال بیچاره تره چی ببو رعنای

رعنای می شِی رعنای

سیاه کیشمیشه رعنا

ترجمه قسمتی از شعر رعنا:

رعنا تی تومان گَله کشه   رعنا

تی غوصه آخر مَرَ کُشه   رعنا

دیل دوسی کردآجانه  رعنا

حنا بنی تی دستانه   رعنا

آی رو سیا رعنا جان برگرد بیا رعنا

رعنای میشه رعنا سیاکیش میشه رعنا

(آخه) پارسال بشو امسال نومی  رعنا

تی بشورا واش در‌بومی  رعنا

تی لنگان خاش دربومی  رعنا

آی رو سیا رعنا جان برگرد بیا رعنا

رعنای میشه رعنا سیاچیش میشه رعنا

امسال سال چائیه  رعنا

رعنای تی پرمه دائیه  رعنا

جان من بوگو مرگ من بوگو رعنا

رعنای گل رعنا گل سمبله رعنا

رعنا بوشو تا لنگرود رعنا

خیاط بدی هیچ کی نوگود  رعنا

خیاط وچی ته ره کت بودود رعنا

آی رو سیا رعنا جان برگرد بیا رعنا

رعنای میشه رعنا سیاچیش میشه رعنا

ترجمه فارسی

رعنای من، دامن بلندت روی زمین کشیده میشه، رعنا

از غصه دوریت دق می کنم، رعنا

چرا که دل به کرد آقا جان بستی رعنا

بخاطرش دستانت را حنا گرفته‌ای رعنا

آی روسیا رعنا جان برگرد بیا رعنا

رعنا مال منه رعنا، مثل کشمش سیاه شیرینه رعنا

پارسال رفتی امسال هنوز برنگشتی رعنا

راهی که رفتی چر از علف هرز شده رعنا

شاید استخوان پایت در اومده رعنا

آی روسیا رعنا جان برگرد بیا رعنا

رعنا مال منه رعنا، مثل کشمش سیاه شیرینه رعنا

امسال سال پر خیر چائیه است رعنا

رعنا پدر تو دایی من است (تو دختردایی من هستی)

جان من بگو مرگ من بگو رعنا

رعنا رفتی تا لنگرود رعنا

پارچه ای از جنس ماهوت خریدی رعنا

رفتی پیش خیاط برات کت دوخت

آی روسیا رعنا جان برگرد بیا رعنا

رعنا مال منه رعنا، مثل کشمش سیاه شیرینه رعنا

منابع:

http://esmaeil-eshkevarkia.blogfa.com/post/151

کتاب یادبود های انقلاب جنگل