تاریخ – بلاگ راهدون

سفری به تاریخچه شهر اصفهان

آیناز برنجکار — Sun, 22 Mar 2020 14:16:38 +0000

شهر اصفهان از دوران قبل از اسلام و حتی شاید پیش از پیدایش تمدن‌های مهم در ایران، محلی مناسب برای سکونت انسان‌ها بوده است. شهر اصفهان فعلی در منطقه‌ای شبیه به یک دشت بنا شده به این معنا که سر زمینی هموار با رشته کوه‌های بلند احاطه شده است و رودی پر آب و دائمی مانند زاینده رود در این دشت، جریان دارد بنابراین می‌توان حدس زد که این مناطق از قرن‌ها پیش، مکانی مهم و مناسب برای کشاورزی و شهر نشینی بوده همچنان که می‌دانید آثار تمدن شهری متعلق به دوران ساسانی، هنوز هم در اصفهان پا بر جا می باشند. طبق گفته مورخان کهن همچون حمزه اصفهانی به نظر می‌رسد که شهر اصفهان از آنجایی که دقیقاً در مرکز فلات ایران قرار داشته، محلی مناسب برای گرد همایی سپاهیان پارس بوده است و سپاهیان از مناطق فارس و کرمان، پیش از اینکه عازم نبرد در خارج از مرز‌های ایران شوند در این منطقه جمع می‌شدند. حمزه اصفهانی دلیل نام اصفهان را هم همین مورد بیان می‌کند و نام قدیمی شهر را سپاهان یعنی محلی برای جمع شدن سپاهیان می‌داند. نام‌های دیگری هم برای شهر اصفهان در دوران گذشته استفاده می‌شده که از معروف‌ترین آن‌ها جی (معرب گی) است.
یکی از بهترین منابع برای مطالعه تاریخ اصفهان قدیم، مسجد جامع اصفهان واقع در سبزه میدان است. این مسجد یکی از سازه‌های مهم شهر اصفهان بوده که در طی چندین قرن رشد کرده و به وسعت آن اضافه شده است. حتی عده‌ای اعتقاد دارند این مسجد پیش از اسلام متعلق به زرتشیان بوده و برای برپایی آتش یا به عبارتی به عنوان آتشکده استفاده می‌شده که بعد از اسلام به یکی از مهم‌ترین مسجد‌های شهر اصفهان تبدیل شده است.
تا اینجای مطلب متوجه شدیم که اصفهان قدیم، پیشینه‌ای طولانی دارد که شواهدی واضح از دوران ساسانی در آن وجود دارد. آثار تاریخی که از دوران ساسانیان در شهر اصفهان باقی مانده‌اند، پل تاریخی شهرستان و آتشگاه می‌باشد. در ادامه مطلب به زوایای دیگر تاریخ اصفهان قدیم می‌پردازیم.

اصفهان قدیم و جدید

اصفهان قدیم و جدید را به چه شکلی می‌توانیم دسته بندی کنیم؟ از بافت ساختمان‌های شهر اصفهان کاملاً مشخص است که در گذشته، آبادی شهر بیشتر در قسمت شمالی زاینده رود قرار داشته و در دهه‌های اخیر این رشد از سمت جنوب زاینده رود رو به افزایش است. در‌ واقع نمی‌توانیم اصفهان قدیم و جدید را به راحتی از هم تفکیک کنیم. به هر محله‌ای از شهر اصفهان قدم بگذارید یکی از آثار و میراث تاریخی را مشاهده خواهید کرد و هر چه در سمت شمال زاینده‌رود پیش برویم، گنبد‌های فیروزه‌ای بیشتری را می‌بینیم که مانند شناسنامه اصفهان هستند. غیر از دو موردی که نام بردیم آثار تاریخی چندانی از دوران ساسانی و یا قبل از آن در اصفهان باقی نمانده است با این حال قطعاً از دوران هخامنشیان به بعد در تمام ادوار تاریخ اصفهان شهر مهم ایران بوده است. هر چقدر هم درباره تاریخ کهن اصفهان تردید داشته باشیم در یک مورد توافق و اطمینان داریم و آن هم اینکه نام شهر اصفهان با سلسله صفویان گره خورده است. در دوران صفویان وقتی اصفهان به عنوان پایتخت انتخاب شد، تعداد کاخ‌ها، مساجد و کاروانسرا‌ها به دستور شاهان افزایش پیدا کردند. وجود معماران و هنرمندان چیره دست در آن دوران طلایی اصفهان، این شهر را تبدیل به زیباترین شهر تمدن اسلامی کرد. اگر .سفری به اصفهان داشته باشید و از این شهر به دقت دیدن کنید متوجه می‌شوید که اصفهان قدیم و جدید از هم جدا نیستند و آثار کهن و مدرن با یکدیگر پیوندی همیشگی دارند. مکان های دیدنی اصفهان بسیار زیاد است.

عکس های اصفهان قدیم

اصفهان قدیم، عکس و تصاویر بسیاری را در بر می‌گیرد که اغلب در دوران قاجار ثبت شده‌اند. در این دوران بود که اشخاصی از اروپا به ایران سفر کردند و با دوربین‌هایی که بهترین تکنولوژی آن زمان را داشتند، تصاویری را برای همیشه ثبت کردند. به عکس‌هایی که از اصفهان قدیم موجود هستند نگاهی بیندازید. معمولاً در این تصاویر قدیمی نشانی از آثار تاریخی مانند پل‌ها و مساجد و میدان‌های اصفهان وجود دارد که تصویر را در نظر ما شبیه به نقاشی جلوه می‌دهند .

از نامهای قدیم اصفهان

از نام‌های قدیم اصفهان می‌توانیم به نام‌های آپادانا، آصف‌هان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسپینر، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، جی، دارالیهودی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، نصف جهان و یهودیه اشاره کنیم.

چرا نام اصفهان در دوره‌های مختلف تغییر کرده است؟

همان‌طور که متوجه شده‌اید نام‌های قدیم اصفهان بسیار متعدد بوده‌اند که یکی از دلایل این نام‌های گوناگون، تغییرات تاریخی بسیاری است که برای شهر اصفهان رخ داده، درست است که دوران اوج شهر اصفهان متعلق به سلسله صفوی می‌باشد ولی حتی پیش از این دوره نیز، اصفهان نقش مهمی در میان شهر‌های ایران داشته و هر بار با شهرتی که پیدا می‌کرده نام آن هم تغییر داده می‌شده و به مرور بین مردمان به کار می‌رفته است.

نام اصفهان در زمان هخامنشیان

نام اصفهان در زمان هخامنشیان گی بوده که بعد از ورود اسلام به ایران به صورت معرب آن استفاده شده و به شهر اصفهان کنونی نام جی را نسبت داده‌اند. نام اصفهان در زمان هخامنشیان مربوط به کارایی بوده که شهر اصفهان برای سلسله هخامنشینان داشته است. در آن دوران و حتی شاید پیش از آن، در محل شهر اصفهان کنونی تمام لشکر‌ها و سپاهیان متحد با دولت هخامنشیان گرد هم آمده و برنامه کشور گشایی‌ها و نبرد‌ها را می‌ریختند. از این جهت شهر اصفهان به عنوان محلی برای جمع آوری سپاهیان متحد هخامنشیان حائز اهمیت بوده و این نقش در ادامه تاریخ، مهم‌تر و تأثیر گذار‌تر شده است.

برای اقامت آسان در این شهر تاریخی و رزرو اقامتگاه های بوم گردی و دریافت جدیدترین رویدادها در سایت راهدون ثبت نام کنید.

منبع:

Isfahanvisit.com

12جاذبه دیدنی لاهیجان که نباید از دست دهید

آیناز برنجکار — Mon, 02 Mar 2020 09:31:56 +0000

لاهیجان یکی از شهرهای دیدنی ایران با جاذبه‌های گردشگری فراوان در استان گیلان، که در شمال دیلمان قرار گرفته است. منطقه لاهیجان از شمال به دریای خزر، از شرق به لنگرود، از جنوب به دیلمان، از جنوب غربی به سیاهکل و از غرب به آستانه اشرفیه محدود می‌شود. این شهر در یک ناحیه کوهپایه‌ای قرار گرفته است.

لاهیجان یک شهرتوریستی و قدیمی با قدمت 800ساله است که با جاذبه های زیبای خود از باغ های بهارنارنج گرفته تا کوه های سربه فلک کشیده هرساله گردشگران بسیاری را به خود جذب می کند.

جاذبه های دیدنی لاهیجان

1-آبشار شیطان کوه

آبشار زیبا و دیدنی شیطان کوه از بدنه کوه به طرف پای کوه سرازیر می‌شود. این آبشار به‌وسیله پمپاژ آب از استخر تغذیه و حوضچه‌هایی برای تخلیه و حرکت آب در پایین آن احداث شده است. در کنار این آبشار یک راه پلکانی تا قله کوه وجود دارد که گردشگران با پشت سر گذاشتن بیش از ۷۵۰ پله که از کنار آبشار و پای کوه آغاز شده و از داخل درختان سر سبز می‌گذرد به قله کوه و بام سبز می‌رسند.

2-تالاب سوستان

حق عکس متعلق است به آقای علیرضا خوش خلق

این تالاب در زمستان و پاییز پرآب بوده و آب آن نیز شیرین است، درون و پیرامون تالاب با نیزار، گیاهان مردابی و درختان سربه فلک کشیده احاطه شده که زیبایی فوق‌العاده‌ای به وجود آورده است. تالاب سوستان به دلیل اقلیم مناسب، آب شیرین، پوشش گیاهی و مواد غذایی، می‌تواند زیستگاه پرندگان و آبزیان گوناگونی باشد. دسترسی مناسب، محوطه سرسبز و دل‌نشین، مناظر بکر و وحشی، فضاهای گردشگری جالبی را پدید آورده است که باعث شده است این تالاب مورد توجه مسافرین و گردشگران واقع شود.

3-بام سبز لاهیجان و تلکابین

بام سبز یکی از بهترین جاذبه‌های تفریحی و جاهای دیدنی لاهیجان در استان گیلان است. فضایی مسطح که در مسیر بالای شیطان کوه واقع شده و به بام سبز لاهیجان شهرت یافته است. وجود آب و هوای معتدل و پاک و چشم‌اندازهایی زیبا از شهر لاهیجان و طبیعت شمال باعث شده تا مسئولان شهری هم امکانات ویژه‌ای را برای راحتی و رفاه مسافران و گردشگران این منطقه در نظر بگیرند. حدود هزار پله سیمانی از بام سبز تا پای کوه است که این، یکی از شورانگیزترین مسیرهای منتهی به بام سبز است. در کنار بام هم طرح تله‌کابین بام سبز لاهیجان به عنوان نخستین تله‌کابین گیلان در سال ۱۳۸۴ احداث شده و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.بام لاهیجان به وسیله تله‌ کابین احرار از بام سبز تا قله تاج‌خروس وصل شده است.

4-استخرلاهیجان

در بخش شرقی لاهیجان و در پایین قله‌ای سرسبز و پوشیده از شمشاد به نام شیطان کوه که در قدیم آن را شاه‌نشین کوه می‌نامیدند، استخری بزرگ به وسعت ۱۷ هکتار و عمقی در حدود ۴ متر قرار دارد که در گذشته مخزن آبی برای آبیاری مزارع برنج بوده است و توسط آب‌های جاری شده از کوه تغذیه می‌شد. در وسط استخر جزیره زیبایی وجود دارد (در گذشته به آن «میان پشته» گفته می‌شد) که به وسیله یک پل سیمانی طویل، به حاشیه جنوبی استخر متصل شده است. طول حاشیه این استخر نزدیک به ۲ کیلومتر بوده که در کنار بلواری زیبا قرار دارد و دور تا دور استخر را احاطه کرده و از مراکز دیدنی و تفریحی مهم لاهیجان است.

5-تالاب بین المللی امیرکلایه

تالاب بین‌المللی امیر کلایه یکی دیگر از تالاب‌های دیدنی و زیبای استان گیلان است که با وسعتی معادل ۱۲۳۰ هکتار و عمق متوسط ۱٫۸۵ متر در ناحیه شمالی لاهیجان واقع شده است. یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد این تالاب در مقایسه با دیگر تالاب‌های استان گیلان، این است که این تالاب از معدود محیط‌ های تالابی آب شیرین است که به فاصله یک کیلومتری دریا قرار دارد. پسته دریایی که در زبان محلی به آن ثعله به اقلی می‌گویند یکی از گیاهان زیبایی است که در این تالاب می‌روید و محصول آن لاله تالابی است.

این گونه گیاهی با کلاهک سبز رنگ و دانه‌های کوچک به رنگ سبز دارای خاصیت‌های دارویی و درمانی است و در طب سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از دیگر زیبایی‌های طبیعی تالاب، نیلوفر آبی سفید است، این تالاب در زمستان‌ها محل گذر هزاران پرنده مهاجر و همچنین زیستگاه ۱۱ گونه از انواع ماهیان است. دسترسی به این تالاب در حال حاضر از طریق جاده کنار گذر چمخاله به کیاشهر امکان‌پذیر است.

6-شیخانبر (مرقد شیخ زاهد گیلانی)

شیخانبر از نقاط دیدنی لاهیجان است که بر کمرکش کوه سرسبز امتداد یافته و پوشیده از درخت است. این منطقه در عهد پادشاهان صفویه به بهانه زیارت مرقد جد مادریشان شیخ زاهد بسیار مورد توجه بوده است. آثار و خرابه‌های بناهای آجری اطراف مقبره شیخ زاهد و چشمه‌های زلال آب مبین این مسئله است. همچنین وجود سنگ‌های بسیار بزرگ در شاه خانی ور در منطقه‌ی عمر سنگ بیانگر آن است که این منطقه میدان مشق سپاهیان آن دوران بوده است.

7-موزه چای (آرامگاه کاشف السلطنه)

موزه چای لاهیجان (Tea Museum)، که در مواردی با عنوان مقبره کاشف السلطنه (اولین فردی که گیاه چای را به ایران آورده و کشت کرد) شناخته می‌شود. این موزه که بنای زیبایی نیز دارد در انتهای خیابان حکمت شرقی لاهیجان و بر روی تپه ای زیبا ساخته شده است.

فضای داخلی موزه از دو طبقه تشکیل شده است. در طبقه پایین تندیس و دست نوشته ها و برخی وسایل شخصی کاشف السلطنه، به همراه ادوات کشت و فرآوری گیاه چای قرار دارد. در طبقه دوم که بصورت بالکن بر روی طبقه اول ساخته شد، بیشتر پوشش و آداب و سنن مردم گیلان و لاهیجان به نمایش گذاشته است. مقبره کاشف السلطنه نیز در بخش انتهایی طبقه دوم قرار دارد.

8-روستای چی چی نی کوتی

حق عکس متعلق است به آقای علیرضا خوش خلق

اگر به دنبال مناظر بکر و دست نخورده طبیعت میگردید پیشنهاد ما به شما سفر به روستای چی چی کو تی است روستای بکر و زیبای چی چی نی کوتی مناظر بی نظیر و چشم نوازش را از گردشگران دریغ نمیدارد . معنی نام این روستای دیدنی و زیبا که چشم اندازهای بی نظیری دارد، لانه گنجشک است.
با گشت و گذار و گردش در جنگل های سر سبز و دست نخورده و کوهپایه ای روستای چی چی نی کوتی معنای اصلی طبیعت بکر را درک خواهید کرد. طبیعتی که هنوز از گزند ما آدمیان آسیبی به آن وارد نیامده است . به همین علت گونه های متوع جانوری در آن میتوانید ببینید پس مراقب باشید !
علی رغم شکار های غیر مجاز و بی رویه شکارچیان غیر قانونی در طیعت شمال ، خوشبختانه روستای چی چی نی کوتی از جاهای دیدنی لاهیجان از گزند شکارچیان در امان مانده است و هنوز گونه های جانوری مختلف از جمله خرس قهوه‌ای، شغال و روباه و کفتار و نوعی خوک خاکستری در این جنگل‌ ها زندگی می‌کنند که ممکن است طی عبورتان از جنگل های این ناحیه به آنها بر بخورید !
علاوه برغنی بودن تنوع گونه های جانوری در این جنگلهای کوهپایه ای سر سبز و زیبا ، گونه های گیاهی متنوع و خاصی را میتوان در طبیعت زیبای روستای چی چی نی کوتی از جاهای دیدنی لاهیجان مشاهده کرد.

9- باغ بهارنارنج

باغ نارنج لاهیجان که در سال 1395 توسط شهرداری این شهر احداث شده، با گذشت زمان نه‌چندان زیادی از افتتاح آن به یکی از ظرفیت‌های گردشگری شهر لاهیجان تبدیل شده‌ است. این باغ که در میدان کاشف السلطنه قرار دارد، فضای سبز بی‌نظیری برای شهروندان و گردشگران فراهم می‌کند.

دلیل نام‌گذاری این باغ به باغ نارنج وجود درخت‌های نارنج فراوان است؛ اما علاوه‌بر درخت‌های نارنج که در اکثریت هستند، وجود درختان انار و دیگر درختان هم به زیبایی این باغ می‌افزاید. نکته قابل‌توجه این باغ عدم کاشت درختان غیربومی (مثل درخت کاج) در آن است.

10-پل خشتی لاهیجان

پل خشتی لاهیجان یا پردسر، مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در لاهیجان، میدان چهار پادشاه، محله پردسر واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ دی ۱۳۵۵ با شمارهٔ ثبت ۱۴۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. پل خشتی لاهیجان با ۵۰ متر طول و ۴/۵ متر عرض و ۱۱ متر ارتفاع در شمال‌غربی لاهیجان و در محلّه پرده‌سر قرار دارد. پل خشتی لاهیجان از آجر قرمز رنگ، آهک و ساروج ساخته شده و با طاق جناقی و سیل‌برگردان دارای سطح عابرروی مسطّح و دو سطح شیب‌دارِ جانبی است كه سنگ‌فرش شده است.
این پل از آثار بجای مانده قرن ۹ قمری و مربوط به دوره کیاییان است؛ و در شمال غربی شهر لاهیجان درفاصله ۵۰۰ متری بقعه حاجی دان و ۲۵۰ متری بقعه ملاعقیل یا عاقلیه و در محله پردسر واقع شده‌است. این پل بر روی رودخانه سیم‌رود یا سیم‌جو قرار گرفته‌است. پل خشتی لاهیجان دارای ۵ چشمه بوده و دو دهنه بزرگ اصلی دارد و چشمه میانی از چشمه‌های دیگر بزرگ‌تر بوده و با طاق جناقی و سیل برگردان‌هایی در اطراف پل است؛ و طاق چشمه‌ها هلالی است.
بر روی پایه‌های میانی پل اتاق‌هایی تعبیه کرده‌اند که از طریق درگاه‌های طاقداری ب طرفین پل راه پیدا می‌کنند؛ و این بیانگر این است که این اتاق‌ها تنها برای کاهش وزن وارده برپایه‌ها و صرفه جویی در مصالح ایجاد شده در نظر گرفته نشده‌است و بیشتر به منظور اتراق و استراحت تعبیه شده‌است. پل باستانی لاهیجان در گذشته بخشی از مسیر جاده ابریشم بوده که به همین علت تجارت ابریشم در شهر لاهیجان (شهر ابریشم) رونق فراوان داشته‌است. این پل در میان اهالی به خشت پورد نیز شهرت دارد که پورد در زبان محلی به معنای پل می‌باشد. میر ظهیرالدین مرعشی در کتاب تاریخ گیلان و دیلمستان در ذکر وقایع ۸۹۲هجری قمری در رابطه با احداث این پل اینگونه نوشته‌است که خلاصه ای آن را می‌آوریم:
دراین سال، جناب مولانا نعمت‌الله طبیب که در علوم متداول، علامه دوران و اعجوبه زمان بود، رغبت نمود به رودخانه ای که مشهور وملقب است به سیم رود، بر گذر شهر لاهیجان مبارک، احداث پلی از خشت و سنگ و آهک بفرمایند؛ توقع فرموده که به طلب استاد یعقوب بنای رویانی نزد ملوک کلارستاق خلد ملکهم بفرستند تا حاضر گردد٬در آن مهم مبارک شروع نماید.
در ساخت مجدد این پل در زمان قاجاریه، حاجی جعفر خان بنا را به‌طور کلی بازسازی و مرمت کرد و در سال‌های اخیر این پل مجدداً بازسازی و مرمت گردیده‌است.

11-روستای کوره بر

حق عکس متعلق است به آقای علیرضا خوش خلق

کوره، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان لاهیجان در استان گیلان ایران است.
این روستا در دهستان لیل قرار دارد و با توجه به مناظرزیبا از جمله باغ های چای چشم اندازهای ویژه ای برای گردشگران خواهد داشت.

12- جنگل تاریک لاهیجان

جنگل تاریک یکی از جاذبه های زیبا و خاص شهرستان لاهیجان است که در ارتفاعات این شهر قرار دارد و برای رسیدن به آن حدود دو ساعت کوهپیمایی نیاز است اما مسیر اعجاب انگیز که با درختان تنومند پوشیده شده و در طرف دیگر باغ های چای سرسبز سختی مسیر را شیرین میکند.

راهدون سفر خوشی را برایتان آرزومند است؛ شما عزیزان می توانید برای جستجو اقامتگاه های نزدیک به این جاذبه ها و کسب اطلاعات بیشتر به سایت راهدون(www.rahdoon.com)مراجعه فرمایید.

رشت قبل از میلاد مسیح تا به امروز

آیناز برنجکار — Sat, 23 Nov 2019 16:17:04 +0000

شهر رشت با وسعتی حدود 137 کیلومترمربع، تقریباً در مرکز جلگه گیلان واقع‌شده است. این شهرستان دشتی آبرفتی و هموار است که از جانب شمال به دریای خزر و مرداب انزلی، از غرب به رودخانه پسیخان و شهرستان صومعه‌سرا و فومن، از جنوب به شهرستان رودبار و از شرق به شهرستان لاهیجان محدود است. بنا بر نظر برخی گیلان شناسان، بنای اولیه رشت به‌صورت یک آبادی با بافت روستایی به قبل از میلاد مسیح و به قوم گیل و دیلم نسبت داده می‌شود. با توجه به این‌که رشت در مرکز جلگه گیلان قرارگرفته است؛ استعداد زیادی برای رشد و توسعه داشت؛اما چون تا قرون میانه اسلامی به علت آشفتگی‌های سیاسی منطقه، بیشتر شهرهای مهم گیلان برای برخورداری از امنیت در کوهپایه‌ها قرار داشتند، آبادی رشت نیز چندان رشد و توسعه پیدا نکرد. با توجه به مطالب فوق، تردیدی نیست که رشت سابقه دیرینه دارد و یکی از قدیمی‌ترین مناطق مسکونی در جلگه گیلان است؛ اگرچه برخی از مظاهر تاریخی و طبیعی آن به سبب صنعتی شدن از بین رفته است.

تاریخچه شهر رشت

رشت از مهم‌ترین شهرهای ایران است که از دوره صفوی تاکنون، مرکز گیلان بوده و در عصر قاجار به‌ویژه دوره مشروطیت، در کنار تبریز بیشترین تأثیر را در تحولات آن دوره ایران داشته است؛ این شهر به دلیل داشتن موقعیت ممتاز جغرافیایی، ازنظر سیاسی، اقتصادی و تجاری ناحیه‌ای ممتاز در جلگه گیلان به شمار می‌آمده است. شهر رشت ازجمله شهرهای بزرگ ایران است که در میان دو رودخانه زرجوب در مشرق و گوهر رود در مغرب که هر دو به مرداب انزلی می‌ریزند بناشده است.

مؤلف(حدود العالم من المشرق الی المغرب) در قرن چهارم، از رشت به‌عنوان ناحیه‌ای بزرگ یاد کرده است. رشت تا دوره صفویه جزو گیلان غربی با مرکزیت شهر فومن بود در این دوره با انتخاب شهر رشت برای مرکزیت ولایت گیلان به دستور شاه‌عباس صفوی، این شهر رو به توسعه نهاد و گوی سبقت را از دیگر رقبای خود نظیر لاهیجان و فومن ربود. مخصوصاً با توجهی که شاهان صفوی به مزارات و مقابر شیعه، نظیر آقاسیدابوالقاسم و استاد ابوجعفر نشان دادند، محلات رشت رو به آبادی نهاد.

برخی نام های دیگر

پس‌ازآن با انعقاد قراردادهای متعدد تجاری بین ایران و دولت‌های خارجی خصوصاً روسیه، رشت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شهرهای تجاری ایران در دوره صفویه و قاجار درامد؛ رشت در این ایام به سبب مرکزیت در کرانه‌های جنوبی دریای خزر به (دارالمرز) معروف شد؛ (دروازه اروپا) و(شهر باران‌های نقره‌ای با بام‌های سفالین مه‌آلود)، از دیگر القابی است که به شهر زیبای رشت مرکز سرزمین گیلان داده شد. این شهر دوره پرفرازونشیب و رو به رشدی از آغاز شکل‌گیری تا پایان دوره قاجار طی کرده است. برخورداری از عوامل مطلوب جغرافیایی و تأثیر این عوامل در شکوفایی اقتصادی، عامل مهمی در توجه و تصرف رشت توسط دولت‌های خارجی به‌ویژه روسیه بوده.

با توجه به پیشینه تاریخی این آبادی، به نظر می‌رسد واژه رشت صفت بازاری بود که در گودی قرار داشت،از سوی دیگر زبان‌شناسان معتقدند رشت ازنظر لغوی واژه‌ای مرکب از رش+ت و به معنای باران ریز و مداوم است که از خصوصیات بارز این شهر پرباران و سرسبز به شمار می‌رفته است؛در همین راستا برخی رشت را برگرفته از واژه اوستایی تیشتر(الهه باران) دانسته‌اند و این دو وجه‌تسمیه به دلیل نزدیکی به وضع جغرافیایی این شهر از اعتبار بیشتری برخوردار هستند.

توسعه شهر رشت از دوره صفویه تا پهلوی

از زمان سقوط پایتخت صفویان بوسیله افغانها و اشغال رشت و گیلان توسط روسها، شرایطی کاملاً متفاوت با گذشته در حوزه گیلان پدید آمد. در ابتدا اشغال گیلان توسط روسها با هدف ضمیمه کردن آن به امپراتوری روسیه انجام شده بود. در این زمان پطر کبیر شخصاً بعد از اشغال گیلان، “لواشف” را به حکومت گیلان منصوب کرد، در چنین شرایطی شهر رشت نیاز به توسعه کالبدی داشت و تقریباً پانزده مایل به طرف جنوب از بیشه زارها پاک شد. اصلاحاتی که از سوی پطر کبیر در گیلان انجام شد با نیازهای سرمایه داری نوظهور روسیه به منظور تمرکز قدرت و ایجاد امنیت سیاسی و اقتصادی در قلمرو تحت حاکمیت روسیه هماهنگی داشت. روسها در این زمان ضمن این که آغازگر تحول مهمی در ساخت اقتصادی و شکل مالکیت بر زمین شدند، و املاک خاص دولت صفویه را به املاک خصوصی تبدیل کردند و در ضمن ساختارهای اداری قدرت و روابط اداری حاکم بر آن را نیز تغییر دادند. این تحول در تولید مازاد ثروت، قدرت و انباشت سرمایه به این شهر بسیار مؤثر بود.

دوره قاجار

در دوره قاجاریه رشت دارای دو بازار بود، بازار باربندان (ساغریسازان) و بازار ساروق بندان که در مرکز شهر واقع بود. در این دوره، رشت به طور چشمگیری توسعه یافت. در فاصله یازده کیلومتری این شهر در محل برخورد دو رودخانه گوهر رود و زرجوب (سیاهرود)، بندر ارتباطی پیربازار بوجود آمد، بدین ترتیب کالاهای تجاری از روسیه تا بندر پیربازار، و از آن به بعد به وسیله خط آهن تا شهر رشت منتقل میشد. پیربازار، روستائی از بخش مرکزی رشت بود که به علت مجاورت با مرداب و دریا، پره بازار یا بازار ساحلی و بازار مرکزی نامیده میشد، و تدریجاً به پیربازار یا پیله بازار، شهرت یافت و لنگرگاه و بندر مهم رشت شد. در هنگام فزونی آب سیاهرود، از پیربازار تا رشت، با کرجی طی میشد. لیکن به مرور زمان، راه مالرو و سپس راه درشکه رو، رشت را به این بندر ارتباط میداد. در دوره قاجاریه، برنامه های عمرانی بسیاری اجرا شد.

دوره پهلوی

پس از انقلاب مشروطیت و تسلط رضاخان، چهره رشت بدلیل تغییراتی که در آن داده شد شکل تازه ای به خود گرفت در واقع در این دوره با احداث چند خیابان جدید (امام خمینی ـ سعدی – علم الهدی و شریعتی) و نقطه تقاطع آنها (میدان شهرداری)، بازار به حاشیه خیابان ها کشانده شده و ساختمان های مسکونی که در محلات قدیمی بصورت متراکم ساخته میشدند، در اطراف خیابانها احداث شده و در کنار آنها محلات جدید بوجود آوردند. در فاصله سال های 1327 – 1304 شمسی توسعه شهر بیشتر در امتداد خیابان های جدید الاحداث ادامه یافت و در مسیر خیابان های فوق الذکر کارخانجاتی از قبیل بلورسازی، حریربافی، گونی بافی و همچنین بیمارستانها و مدارس ساخته شد. در این دوره است که باغات و مزارع اطراف شهر از بین رفته و به تدریج با قطعه قطعه شدن آنها، این نواحی به واحدهای مسکونی تبدیل شدند . از 1350 به بعد گسترش شهر در جهت شمال و شمال غربی محسوس تر است. طی این دوره مجموعه مسکونی گلسار در شمال شهر ساخته شده و اراضی کشاورزی واقع در شمال غربی تبدیل به واحدهای مسکونی شدند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی

طی این دوره نیز گسترش شهر در جهت شمال و شمال غرب ادامه یافت بطوریکه در سمت شمال شهرک گلسار، واحدهای مسکونی پراکنده تا نزدیکی فرودگاه رشت کشیده شده اند. بعلاوه در جهت غرب و شرق رشت یعنی در اطراف جاده فومن و جاده لاهیجان با افزایش قابل ملاحظه واحدهای مسکونی، خدمات و صنایع کارگاهی مواجه هستیم. در این دوره،جاده کمربندی که جاده های بندر انزلی، لاهیجان، تهران و فومن را به یکدیگر اتصال میدهد،احداث شد. احداث شهرک صنعتی در این دوره،وجود دانشگاه رشت در جاده تهران (جنوب شرق) و نیز تعیین بخشی از جاده لاکان به عنوان محور توسعه، تعداد زیادی از ساخت و سازهای جدید را به این جهات هدایت کرد .

رشت امروز

رشت امروزه به دلیل تاریخچه پرفرازونشیب و همچنین جاذبه های زیبا جزو یکی از شهرهای توریستی ایران به شمار می رود؛ فراموش نکنیم که اولین بازارها،تئاترهاوسینما و همچنین اولین بازیگران زن،مدارس،اولین داروخانه شبانه روزی ملی،اولین بانک ایران،اولین شهر برای صادرات و واردات به اروپا،اولین بیمارستان،اولین کتابخانه ملی،اولین چاپخانه و روزنامه،اولین بلدیه(شهرداری)و…. در شهر زیبای رشت بوده است،باشد که بیشتر قدردان این افتخارات بوده و در رونق و پیشرفت هرچه بیشتر استان گیلان و شهر رشت تلاش به عمل آوریم.

منابع:

1- محمودپور،مقدم، خلیلی فر.(1396)، تاثیرعوامل جغرافیایی در شکل گیری و وجه تسمیه”رشت”، فصلنامه علمی، شماره25

amar.rpcrasht.ir -2